प्रकाशन दिनांक: 17-05-2026

मुंबई (महाराष्ट्र) येथील विक्रोळीमध्ये टनेल बोरिंग मशीनचे (टीबीएम) पहिले कटरहेड खाली उतरवून मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पासाठी एक महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठला गेला आहे. १३.६ मीटर व्यास आणि तब्बल ३५० टन वजन असलेला हा घटक, टीबीएमच्या मुख्य शील्डच्या प्राथमिक जोडणीमधील अंतिम टप्पा आहे.

२१ किमी लांबीच्या मुंबई बोगद्यापैकी १६ किमी लांबीचा भाग बांधण्यासाठी, प्रत्येकी ३,००० टनांपेक्षा जास्त वजन असलेल्या दोन टीबीएमची सध्या जोडणी केली जात आहे. यामध्ये ठाणे खाडीखालच्या ७ किमीच्या पट्ट्याचा समावेश आहे, जो भारताचा पहिला समुद्राखालचा रेल्वे बोगदा म्हणून काम करेल.

अभियांत्रिकीचा एक अद्भुत नमुना:

आकारमान: १३.६ मीटर व्यासाचे हे कटरहेड, हाय-स्पीड कॉरिडॉरच्या अप आणि डाउन दोन्ही लाईन्स सामावून घेण्याइतका मोठा एकच बोगदा खोदण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे.

• त्याचे ३५० टन वजन अंदाजे २५० प्रवासी गाड्यांच्या (मिडसाईज एसयूव्ही) वजनाइतके आहे.
• पाच वेगवेगळ्या खेपांमध्ये आलेले हे युनिट, जागेवरच १,६०० किलो वजनाच्या उच्च-सुस्पष्टता वेल्डिंगचा वापर करून जोडण्यात आले.
• हे युनिट खोदकामादरम्यान कार्यक्षमतेने चिखल कापून काढण्यासाठी ८४ कटर डिस्क, १२४ स्क्रॅपर आणि १६ बकेट लिप्सने सुसज्ज आहे.

कटिंग डिस्क खडकाचा पृष्ठभाग कापणारी मुख्य साधने आहेत, त्यानंतर कटरहेडवर बसवलेले स्क्रॅपर्स येतात. त्यांचे प्राथमिक कार्य म्हणजे खडकाच्या पृष्ठभागावरील चिखल साफ करणे. बकेट लिप हे कटरहेडमधील एक छिद्र आहे, ज्यातून चिखल मशीनच्या मक चेंबरमध्ये प्रवेश करतो. हे चिखल गोळा करण्यास आणि बोगद्यातून बाहेर काढण्यासाठी पाईपलाईन प्रणालीकडे त्याचा प्रवाह निर्देशित करण्यास मदत करते. हे टीबीएम विक्रोळी येथून अंदाजे ६ किमीचा प्रवास सुरू करेल आणि दाट शहरी परिसर व मिठी नदीखालून वांद्रे-कुर्ला कॉम्प्लेक्सच्या दिशेने जाईल, आणि बीकेसी येथील बांधकाम सुरू असलेल्या मुंबई बुलेट ट्रेन स्टेशनवर त्याला परत घेतले जाईल. बोगद्याचे आणि जवळपासच्या सर्व संरचनांचे सुरक्षित उत्खनन सुनिश्चित करण्यासाठी विविध देखरेख उपकरणांचा वापर केला जात आहे. यामध्ये सरफेस सेटलमेंट पॉइंट्स (SSP), ऑप्टिकल डिस्प्लेसमेंट सेन्सर्स (ODS) किंवा टिल्ट मीटर्स, बीआरटी (बाय रिफ्लेक्ट टार्गेट/3D टार्गेट्स), बोगद्याच्या पृष्ठभागावरील सूक्ष्म ताणांचे निरीक्षण करण्यासाठी स्ट्रेन गेजेस, आणि पीक पार्टिकल व्हेलॉसिटी (PPV), कंपन व भूकंपीय लहरींचे निरीक्षण करण्यासाठी सिस्मोग्राफ्स यांचा समावेश आहे.