प्रकाशन दिनांक: 25-11-2021

नॅशनल हाय स्पीड रेल कॉर्पोरेशनने (NHSRCL) आज गुजरातच्या नवसारी जिल्ह्यात असलेल्या एका कास्टिंग यार्डमध्ये, ४० मीटर विस्ताराचा पहिला 'फुल स्पॅन प्री-स्ट्रेस्ड काँक्रीट (PSC) बॉक्स गर्डर' उभारला. या प्रसंगी NHSRCL चे व्यवस्थापकीय संचालक श्री सतीश अग्निहोत्री, भारतातील जपानच्या दूतावासातील मंत्री (आर्थिक आणि विकास) श्री मियामोटो शिंगो, JICA इंडिया कार्यालयाचे मुख्य प्रतिनिधी श्री सायतो मित्सुनोरी, L&T चे संचालक श्री एस.व्ही. देसाई आणि NHSRCL चे संचालक (प्रकल्प) श्री राजेंद्र प्रसाद हे उपस्थित होते.

सुमारे ९७० मेट्रिक टन (MT) वजन असलेला, ३९० घनमीटर काँक्रीट आणि ४२ मेट्रिक टन पोलाद वापरून बनवलेला हा ४० मीटरचा 'फुल स्पॅन बॉक्स गर्डर' १ नोव्हेंबर २०२१ रोजी एकाच अखंड तुकड्यात (म्हणजेच कोणत्याही जोडणीशिवाय/construction joint शिवाय) तयार करण्यात आला होता. भारतीय बांधकाम क्षेत्रातील हा आतापर्यंतचा सर्वात जड PSC बॉक्स गर्डर ठरला आहे. मुंबई-अहमदाबाद हाय स्पीड रेल कॉरिडॉरसाठीच्या उड्डाणपूलाचे (viaduct) बांधकाम गतीने पूर्ण करण्यासाठी, NHSRCL कडून 'फुल स्पॅन लाँचिंग पद्धतीचा' अवलंब केला जात आहे.

स्टॅकिंग यार्डमधून हा 'प्रीकास्ट गर्डर' एका 'स्ट्रॅडल कॅरियर'च्या (Straddle carrier) साहाय्याने उचलण्यात आला आणि पूर्वनिर्धारित ठिकाणी नेण्यात आला; त्यानंतर तो उभारणीसाठी एका 'ब्रिज गँट्री'च्या (Bridge gantry) मदतीने वर उचलण्यात आला. ही एक अत्यंत तांत्रिक प्रक्रिया असून, त्यासाठी उच्च दर्जाची अचूकता आणि विशेष नैपुण्याची आवश्यकता असते. त्यानंतर, MAHSR कॉरिडॉरच्या 'चेनेज २३८' (Chainage 238) या टप्प्यावर, P11 आणि P12 या खांबांच्या (piers) दरम्यान हा ४० मीटरचा 'फुल स्पॅन गर्डर' बसवण्यात आला. या खांबांची उंची जमिनीच्या पातळीपासून १३.४ मीटर इतकी आहे.

उड्डाणपूलाचे बांधकाम गतीने पूर्ण करण्याच्या उद्देशाने, प्रकल्पाच्या 'सबस्ट्रक्चर' (पायाभूत रचना) आणि 'सुपरस्ट्रक्चर' (वरील रचना) या दोन्ही भागांचे बांधकाम एकाच वेळी, समांतरपणे हाती घेण्यात आले आहे.

अधोरचनेचे (Substructure)—म्हणजेच पाइल (खांब), पाइल कॅप, पियर (स्तंभ) आणि पियर कॅप—काम प्रगतीपथावर असतानाच, उपरि-रचनेसाठी (Superstructure) 'फुल स्पॅन गर्डर्स' आणि 'सेगमेंटल गर्डर्स' तयार करण्यासाठी (कास्ट करण्यासाठी) संपूर्ण मार्गालगत 'कास्टिंग यार्ड्स' विकसित करण्यात आले आहेत. यामुळे, तयार झालेले हे गर्डर्स अवजड यंत्रसामग्रीचा वापर करून, आधीच तयार केलेल्या पियर कॅप्सवर चढवता (लॉन्च करता) येतील. ३०, ३५ आणि ४० मीटर लांबीचे 'फुल स्पॅन गर्डर्स' तयार करण्यासाठी, संपूर्ण मार्गालगत एकूण २३ (तेवीस) कास्टिंग यार्ड्स विकसित केले जात आहेत. प्रत्येक कास्टिंग यार्ड आवश्यकतेनुसार १६ ते ९३ एकर क्षेत्रात विस्तारलेला असून, तो 'हाय-स्पीड रेल' मार्गाच्या (Alignment) अगदी जवळ स्थित आहे. उपरि-रचनेचे कास्टिंग आणि उभारणी (Erection) या कामांच्या सर्वोच्च गरजा पूर्ण करता येतील, अशा पद्धतीने या कास्टिंग यार्ड्सचे आणि गर्डर्स चढवण्यासाठी लागणाऱ्या अवजड यंत्रसामग्रीचे नियोजन करण्यात आले आहे. गर्डर्सचे कास्टिंग जलदगतीने आणि उच्च गुणवत्तेसह करता यावे यासाठी, प्रत्येक कास्टिंग यार्डमध्ये विविध सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत. यामध्ये 'रिबार केज' (सळ्यांचे जाळे) तयार करण्यासाठीचे 'जिग्स', हायड्रॉलिक पद्धतीने चालणाऱ्या पूर्व-निर्मित साच्यांसह (Moulds) सुसज्ज असे 'कास्टिंग बेड्स', 'बॅचिंग प्लांट्स', 'अ‍ॅग्रिगेट' (खडी/वाळू) साठवण्याचे क्षेत्र, 'सिमेंट सायलोस' आणि कामगारांसाठीच्या छावण्या (Labour Camps) यांचा समावेश आहे. मुंबई-अहमदाबाद हाय-स्पीड रेल प्रकल्प (MAHSR) ५०८ किलोमीटर लांबीचा आहे. या ५०८ किलोमीटरपैकी, ३५२ किलोमीटरचा भाग गुजरात राज्य (३४८ किमी) आणि दादरा व नगर हवेली (४ किमी) या केंद्रशासित प्रदेशात येतो; तर उर्वरित १५६ किलोमीटरचा भाग महाराष्ट्र राज्यात येतो. या ३५२ किलोमीटरपैकी, ३४३ किलोमीटर लांबीच्या कामांसाठीचे नागरी कंत्राट (Civil Contracts) यापूर्वीच प्रदान करण्यात आले आहेत. मेसर्स एल अँड टी (M/s L&T) ही संस्था ३२५ किलोमीटर लांबीच्या कामाची अंमलबजावणी करणारी मुख्य संस्था (Executing Agency) आहे; हे काम त्यांना प्रदान करण्यात आलेल्या दोन कंत्राट संकुलांमार्फत (Packages)—म्हणजेच C4 (२३७ किमी) आणि C6 (८८ किमी)—पार पाडले जात आहे.