प्रकाशन दिनांक: 29-10-2021

नॅशनल हाय स्पीड रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेड (NHSRCL) द्वारे मुंबई - अहमदाबाद हाय स्पीड रेल कॉरिडॉरसाठी पहिल्या ४० मीटर पूर्ण-विस्तार (Full Span) बॉक्स गर्डरचे कास्टिंग (निर्मिती) सुरू

सुमारे ९७० मेट्रिक टन (MT) वजन असलेला हा गर्डर, भारतातील सर्वात जड 'प्री-स्ट्रेस्ड काँक्रीट बॉक्स गर्डर' ठरेल.

एका महिन्यात सुमारे ३०० पूर्ण-विस्तार बॉक्स गर्डरच्या निर्मितीची जी सर्वोच्च गरज भासणार आहे, ती पूर्ण करण्यासाठी कास्टिंग यार्ड्सचे नियोजन आणि गर्डर उभारणीसाठी (लॉन्चिंगसाठी) आवश्यक अवजड यंत्रसामग्रीची जुळवाजुळव केली जात आहे.

मुंबई-अहमदाबाद हाय स्पीड रेल कॉरिडॉरच्या (MAHSR) व्हायाडक्टचे (उड्डाणपूलाचे) बांधकाम गतीमान करण्यासाठी, NHSRCL ने २८ ऑक्टोबर २०२१ रोजी गुजरात राज्यातील आनंद येथील एका कास्टिंग यार्डमध्ये, ४० मीटर विस्ताराच्या पहिल्या 'प्री-स्ट्रेस्ड काँक्रीट' (PSC) बॉक्स गर्डरच्या निर्मितीला सुरुवात केली.

४० मीटर विस्ताराच्या या PSC बॉक्स गर्डरचे वजन सुमारे ९७० मेट्रिक टन असून, भारतातील बांधकाम क्षेत्रातील हा आतापर्यंतचा सर्वात जड PSC बॉक्स गर्डर ठरेल. ४० मीटर विस्ताराचा हा गर्डर एकाच अखंड तुकड्यात (म्हणजेच कोणत्याही 'कन्स्ट्रक्शन जॉइंट'शिवाय) तयार केला जात असून, यासाठी ३९० घनमीटर (Cum) काँक्रीट आणि ४२ मेट्रिक टन पोलादाचा वापर केला जात आहे.

मुंबई-अहमदाबाद हाय स्पीड रेल प्रकल्प ५०८ किलोमीटर लांबीचा आहे. या ५०८ किलोमीटरपैकी ३५२ किलोमीटरचा भाग गुजरात (३४८ किमी) आणि दादरा व नगर हवेली (४ किमी) या केंद्रशासित प्रदेशात येतो, तर उर्वरित १५६ किलोमीटरचा भाग महाराष्ट्र राज्यात येतो. या ३५२ किलोमीटरच्या पट्ट्यापैकी ३२५ किलोमीटर लांबीच्या कामाची अंमलबजावणी करण्याची जबाबदारी 'मेसर्स L&T' (Larsen & Toubro) या संस्थेकडे सोपवण्यात आली आहे.

व्हायाडक्टचे बांधकाम गतीमान करण्यासाठी, प्रकल्पाच्या 'सबस्ट्रक्चर' (पायाभूत रचना) आणि 'सुपरस्ट्रक्चर' (वरील रचना) या दोन्ही घटकांचे बांधकाम एकाच वेळी, समांतरपणे हाती घेण्यात आले आहे.

सबस्ट्रक्चर म्हणजेच पाइल, पाइल कॅप, पिअर आणि पिअर कॅप यांचे काम प्रगतीपथावर असताना, सुपरस्ट्रक्चरसाठी, अलाइनमेंटच्या बाजूने फुल स्पॅन गर्डर्स आणि सेगमेंटल गर्डर्सचे कास्टिंग करण्यासाठी कास्टिंग यार्ड्स विकसित करण्यात आले आहेत, जेणेकरून कास्ट केलेल्या पिअर कॅप्सवरून अवजड यंत्रसामग्री वापरून ते लाँच करता येतील.

गर्डर्सच्या कास्टिंगसाठी, अलाइनमेंटच्या बाजूने तेवीस कास्टिंग यार्ड्स विकसित केले जात आहेत. प्रत्येक कास्टिंग यार्ड आवश्यकतेनुसार १६ ते ९३ एकर क्षेत्रात पसरलेला असून तो अलाइनमेंटच्या जवळ स्थित आहे. दर्जेदार गर्डर्सचे जलद कास्टिंग करण्यासाठी, प्रत्येक कास्टिंग यार्डमध्ये रिबार केज बनवण्यासाठी जिग्स, हायड्रॉलिकली ऑपरेटेड प्री-फॅब्रिकेटेड मोल्ड्ससह कास्टिंग बेड्स, बॅचिंग प्लांट्स, ॲग्रीगेट स्टॅकिंग एरिया, सिमेंट सायलो आणि लेबर कॅम्प्स यांसारख्या सुविधा विकसित करण्यात आल्या आहेत. बहुतेक गर्डर्स ३०, ३५ आणि ४० मीटरच्या फुल स्पॅनचे असतील, तथापि, जागेची मर्यादा असलेल्या ठिकाणी, लहान प्रीकास्ट सेगमेंट्सचे सेगमेंटल लॉन्चिंग वापरले जाईल. सेगमेंटल गर्डरपेक्षा फुल स्पॅन गर्डरला प्राधान्य दिले जाते कारण त्यांची लॉन्चिंग प्रक्रिया सात पटीने जलद असते. हे प्रीकास्ट गर्डर्स स्ट्रॅडल कॅरियर, ब्रिज गँट्री, ट्रान्सपोर्टर आणि लॉन्चिंग गँट्री यांसारख्या अवजड यंत्रसामग्रीचा वापर करून लॉन्च केले जातील. लॉन्चिंगसाठी गर्डर्सचा अखंड पुरवठा सुनिश्चित करण्यासाठी, या कास्टिंग यार्ड्समध्ये गर्डर्स आगाऊ कास्ट करून पद्धतशीरपणे रचून ठेवले जातील. स्ट्रॅडल कॅरियर स्टॅकिंग यार्डमधून बॉक्स गर्डर उचलेल आणि ब्रिज गँट्रीकडे देईल, जी पुढे बॉक्स गर्डर उचलून पिअर कॅपवरील बेअरिंगवर ठेवेल. पुलाची गँट्री (Bridge Gantry) सुरुवातीचे ३-४ 'बॉक्स गर्डर्स' (Box Girders) स्थापित करेल; या गर्डर्सवर 'गर्डर ट्रान्सपोर्टर' (Girder Transporter) ठेवला जाईल आणि त्यानंतर ट्रान्सपोर्टर व लाँचिंग गँट्रीचा वापर करून गर्डर्स स्थापित करण्याची प्रक्रिया क्रमाने पुढे चालू राहील. कास्टिंग यार्ड्सची आणि गर्डर्स स्थापित करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या अवजड यंत्रसामग्रीची आखणी अशा प्रकारे करण्यात आली आहे, जेणेकरून एका महिन्यात सुमारे ३०० 'पूर्ण-विस्तार बॉक्स गर्डर्स'चे (Full Span Box Girders) कास्टिंग आणि लाँचिंग करण्याची सर्वोच्च गरज पूर्ण करता येईल; हे प्रमाण एका महिन्यात सुमारे १२ किलोमीटर लांबीच्या 'सुपरस्ट्रक्चर'चे (पुलाच्या वरच्या रचनेचे) कास्टिंग आणि उभारणी करण्याइतके आहे.