प्रकाशन दिनांक: 13-10-2025
केंद्रीय रेल्वे मंत्री श्री अश्विनी वैष्णव यांनी मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पांतर्गत निर्माणाधीन असलेल्या बिलिमोरा बुलेट ट्रेन स्थानकाला भेट दिली. यावेळी त्यांच्यासोबत खासदार (वलसाड) श्री धवल पटेल आणि आमदार (गांधेवी) श्री नरेश पटेल उपस्थित होते.
या भेटीदरम्यान, मंत्र्यांनी स्थानकाच्या जागेवर सुरू असलेली बांधकाम कामे आणि रेल्वे रुळ टाकण्याच्या कामांचा आढावा घेतला.
A. बिलिमोरा बुलेट ट्रेन स्थानक
बिलिमोरा शहर आपल्या आंब्याच्या बागांसाठी सर्वत्र ओळखले जाते. याच बागांनी स्थानकाच्या दर्शनी भागाच्या (façade) रचनेला प्रेरणा दिली असून, त्यातून या प्रदेशाचे नैसर्गिक सौंदर्य आणि सांस्कृतिक ओळख प्रतिबिंबित होते. प्रवाशांचा आराम वाढवण्यासाठी, स्थानकाचा अंतर्गत भाग आणि फलाट अशा प्रकारे रचण्यात आले आहेत की, तिथे नैसर्गिक प्रकाश आणि खेळती हवा (वायुवीजन) जास्तीत जास्त प्रमाणात उपलब्ध होईल.
अतिवेगाने धावणाऱ्या रेल्वेगाड्यांच्या कंपनांचा (vibrations) स्थानकाच्या संरचनात्मक जोडणीवर (structural fittings) होणारा परिणाम कमी करण्यासाठी, येथील 'फॉल्स सीलिंग' (कृत्रिम छत) हे 'अँटी-व्हायब्रेशन हँगर्स'च्या साहाय्याने लटकवण्यात आले आहे.
या स्थानकात प्रवाशांसाठी प्रतीक्षा कक्ष (waiting lounges), शिशुगृह (nursery), स्वच्छतागृहे आणि विविध विक्री केंद्रे (retail outlets) यांसारख्या आधुनिक सुविधा उपलब्ध असतील. स्थानकाच्या विविध स्तरांवर (मजल्यांवर) प्रवाशांची हालचाल सुलभ व्हावी यासाठी अनेक लिफ्ट्स आणि सरकते जिने (escalators) बसवण्यात येत आहेत; यामध्ये विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, दिव्यांग व्यक्ती आणि कुटुंबांची सोय करण्यावर विशेष भर देण्यात आला आहे.
शाश्वततेला (sustainability) चालना देण्यासाठी, स्थानकाच्या संपूर्ण परिसरात वृक्ष आणि रोपांची लागवड करून हिरवळ विकसित केली जात आहे.
वाहन पकडण्यासाठी (pick-up) आणि उतरवण्यासाठी (drop-off) समर्पित क्षेत्रे, तसेच बस, कार, दुचाकी आणि इलेक्ट्रिक वाहनांसाठी (EVs) स्वतंत्र पार्किंग व्यवस्थांचीही येथे योजना करण्यात आली आहे.
या स्थानकात 'इंडियन ग्रीन बिल्डिंग कौन्सिल'च्या (IGBC) अनेक वैशिष्ट्यांचा समावेश करण्यात आला आहे; यामध्ये पाण्याचा कार्यक्षम वापर, पर्जन्यजल संधारण (पावसाचे पाणी साठवणे), कमी प्रवाहाचे सॅनिटरी फिक्स्चर्स, उष्णता शोषण कमी करणे आणि कमी 'VOC' (बाष्पशील सेंद्रिय संयुगे) असलेली रंगे वापरणे यांचा समावेश आहे.
स्थान आणि संपर्क व्यवस्था:
• नवसारी जिल्ह्यातील अंबिका नदीच्या काठावर, बिलिमोरा जवळच्या 'केसाली' गावात हे स्थानक वसलेले आहे.
• बिलिमोरा रेल्वे स्थानक: ६ किमी
• बिलिमोरा बस डेपो: ६ किमी
• राष्ट्रीय महामार्ग NH-360: २.५ किमी
ठळक वैशिष्ट्ये:
• एकूण बांधकाम क्षेत्र (Built-up area): ३८,३९४ चौरस मीटर
• स्थानक इमारतीचे दोन मजले आहेत:
– तळमजला (Ground) व कॉनकोर्स पातळी: पार्किंग, पिक-अप/ड्रॉप-ऑफ बेज (वाहन थांबण्याची जागा), पादचारी चौक (Plazas), सुरक्षा तपासणी केंद्रे, प्रतीक्षा कक्ष (Waiting lounge), तिकीट खिडक्या, लिफ्ट्स, सरकते जिने (Escalators), किऑस्क (माहिती केंद्रे)
– प्लॅटफॉर्म पातळी: चार रुळांसह (Tracks) दोन प्लॅटफॉर्म्स
• वेगवान गाड्यांसाठी (High-speed trains) विशेषरीत्या तयार करण्यात आलेला ४२५ मीटर लांबीचा प्लॅटफॉर्म
स्थानकाच्या कामाची प्रगती:
• रेल्वे रुळ आणि प्लॅटफॉर्मच्या स्लॅबचे काँक्रीटीकरणाचे काम पूर्ण
• इमारतीची पोलादी संरचना (Structural steel) उभारण्याचे काम पूर्ण
• वास्तुकलाविषयक अंतिम सजावट (Finishing) आणि MEP (यांत्रिक, विद्युत व प्लंबिंग) संबंधित कामे प्रगतीपथावर
B. बिलिमोरा बुलेट ट्रेन स्थानकावरील रुळांची कामे
बिलिमोरा स्थानकावर रुळ उभारणीची कामे सातत्याने आणि वेगाने सुरू आहेत.
RC (प्रबलित काँक्रीट) ट्रॅकच्या तळाचे बांधकाम पूर्ण झाले असून, 'रेल लेइंग कार' (RLC) वापरून तात्पुरते ट्रॅक बसवण्याचे काम सध्या प्रगतीपथावर आहे. 'रेल लेइंग कार'मुळे 'ट्रॅक कन्स्ट्रक्शन बेस' (TCB) वरून २००-मीटर लांबीच्या जोडलेल्या रेल पॅनल्सची (रुळांच्या तुकड्यांची) स्थापना स्थळापर्यंत कार्यक्षमतेने वाहतूक करणे शक्य होते; यामुळे मानवी हस्तक्षेपाचा वापर किमान ठेवून, या साहित्याचे यांत्रिक पद्धतीने हाताळणी सुनिश्चित केली जाते. ३२० किमी/तास वेगापर्यंतच्या अतिजलद रेल्वे संचालनास पूरक ठरावे या उद्देशाने, अत्याधुनिक उपकरणांचा वापर करून अचूक सर्वेक्षण केले जात आहे. कामातील अचूकता सुनिश्चित करण्यासाठी आणि किरकोळ विचलने (deviations) भरून काढण्यासाठी, 'रेफरन्स पिन सर्वेक्षण' आणि 'रिग्रेशन ॲनालिसिस' पद्धतींसह विविध स्तरांवरील पडताळणी प्रक्रियांचा अवलंब केला जात आहे. या स्थानकामध्ये दोन 'लूप लाइन्स'चा समावेश असून, त्यामध्ये 'मूव्हेबल क्रॉसिंग्ज' (हलवता येण्याजोगे क्रॉसिंग्ज) असलेली चार '१-इन-१८ टर्नआउट्स' आणि दोन '१-इन-१८ क्रॉसओव्हर्स' बसवण्यात आले आहेत. याव्यतिरिक्त, एक '१-इन-१२ टर्नआउट' मुख्य मार्गाला (Main Line) 'कन्फर्मेशन कार बेस'शी जोडण्याचे काम करते.
C. मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पाची प्रगती (दिनांक १० ऑक्टोबर २०२५ रोजीची स्थिती)
मुंबई आणि अहमदाबाद दरम्यानचा, भारताचा पहिला ५०८ किमी लांबीचा बुलेट ट्रेन कॉरिडॉर वेगाने प्रगती करत असून, यात अनेक महत्त्वपूर्ण टप्पे साध्य करण्यात आले आहेत:
• ३२५ किमी लांबीचे व्हायाडक्ट (उन्नत मार्ग) आणि ४०० किमी लांबीच्या खांबांचे (piers) काम पूर्ण
• १७ नदीवरील पूल, ०५ PSC पूल आणि १० पोलादी पूल पूर्ण
• २१६ किमीच्या पट्ट्यात ४ लाखांहून अधिक 'नॉईज बॅरियर्स' (ध्वनीरोधक भिंती) बसवण्यात आले
• २१७ ट्रॅक किमी लांबीच्या RC ट्रॅक बेडचे बांधकाम पूर्ण
• सुमारे ५७ मार्ग किमी (route km) अंतरासाठी २३०० हून अधिक OHE खांब (विद्युत तारांचे खांब) उभारण्यात आले
• पालघर जिल्ह्यात ७ डोंगराळ बोगद्यांसाठी उत्खननाचे काम सुरू
• BKC आणि शिलफाटा दरम्यानच्या २१ किमी लांबीपैकी ५ किमी लांबीचा NATM बोगदा पूर्ण
• सुरत आणि अहमदाबाद येथील 'रोलिंग स्टॉक डेपो'चे (गाड्यांच्या देखभालीची केंद्रे) बांधकाम सुरू
• गुजरातमध्ये स्थानकांच्या 'सुपरस्ट्रक्चर'चे (इमारतींच्या मुख्य रचनेचे) काम प्रगत टप्प्यावर
• उन्नत स्थानके (elevated stations) आणि मुंबईतील भूमिगत स्थानकाच्या 'बेस स्लॅब'चे (तळभागाचे) बांधकाम प्रगतीपथावर
संबंधित छायाचित्रे