प्रकाशन दिनांक: 27-08-2019

हाय स्पीड रेल इनोव्हेशन सेंटर ट्रस्टला रेल्वे उद्योगाने उपस्थित केलेल्या समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी लक्ष्यित, उपयोजित आणि सहयोगी संशोधन करण्याचे उद्दिष्ट आहे, जेणेकरून रेल्वेची सुरक्षा, विश्वसनीयता, उत्पादकता, कार्यक्षमता आणि शाश्वतता वाढवून ग्राहकांचे समाधान सुनिश्चित करता येईल.

हा ट्रस्ट नाविन्यपूर्ण, किफायतशीर आणि पर्यावरणपूरक उपाययोजना पुरवण्यासाठी भारतीय तांत्रिक क्षमतांचा उपयोग करेल आणि हाय स्पीड रेल्वेच्या संबंधित क्षेत्रांमध्ये स्वदेशी कौशल्य विकसित करेल. तो भारतीय रेल्वे वाहतूक उद्योगाला तांत्रिक मार्गदर्शन, धोरणात्मक विश्लेषण आणि सल्लागार सहाय्य प्रदान करेल आणि भारतात एचएसआर-विशिष्ट मानकांच्या विकासात योगदान देईल.

२२ जानेवारी २०१९ रोजी नोंदणीकृत असलेल्या एचएसआर इनोव्हेशन सेंटरचे व्यवस्थापन एनएचएसआरसीएलच्या व्यवस्थापकीय संचालकांच्या अध्यक्षतेखालील विश्वस्त मंडळाद्वारे केले जाते. याला एका कार्यकारी परिषदेचे पाठबळ आहे आणि हाती घ्यायच्या प्रकल्पांच्या स्वरूपाचे पुनरावलोकन करणाऱ्या एका सल्लागार परिषदेद्वारे सहाय्य केले जाते.

सल्लागार परिषदेमध्ये भारत आणि परदेशातील उद्योग, शिक्षण आणि संशोधन संस्थांमधील, जसे की आयआयटी, टोकियो विद्यापीठ आणि जेआर ईस्ट, यांसारख्या प्रतिष्ठित सदस्यांचा समावेश आहे.

संशोधनाची प्रमुख क्षेत्रे:

• अभिकल्प (Design), स्थापत्य आणि इमारती: भूकंपीय दृष्टिकोनातून HSR (हाय-स्पीड रेल) ​​व्हायाडक्टच्या अभिकल्पाचे इष्टतमीकरण (optimization), प्रबलित मृदा आधार भिंती (reinforced earth retaining walls) आणि आधारस्तंभांचा (abutments) विकास, HSR इमारतींसाठी अग्निसुरक्षा प्रणाली आणि नवीन HSR मार्गिकांच्या निवडीसाठी वैज्ञानिक प्रतिमान (model) विकसित करणे.
• संकेत आणि दूरसंचार: स्वयंचलित यार्ड हालचालींसाठी ॲप्लिकेशन सॉफ्टवेअरचा विकास, तसेच OCC (ऑपरेशन कंट्रोल सेंटर) आणि संकेत प्रणालींचे स्वदेशी अभिकल्प व अंमलबजावणी.
• विद्युत: वीज पुरवठा प्रणाली आणि OHE (ओव्हरहेड उपस्कर) यांच्या प्रमाणीकरणासाठी स्वदेशी सिम्युलेशन मॉडेल्सचा विकास.
• रोलिंग स्टॉक (रेल्वे गाड्या): हाय-स्पीड रेल्वे गाड्यांच्या प्रशिक्षणासाठी आणि तांत्रिक दोष निवारणासाठी (troubleshooting) सिम्युलेटर्सचा विकास.
• मानव संसाधन विकास: बोधात्मक कौशल्ये (cognitive skills) आणि सुरक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या क्षमता वाढवण्यासाठी प्रशिक्षण अभ्यासक्रमांची (modules) रचना करणे.

ट्रस्टची दुसरी सल्लागार परिषद बैठक IIT गांधीनगर येथे पार पडली. या बैठकीत भारत आणि जपानमधील नामवंत तज्ञांनी सहभाग घेतला; यामध्ये 'रेल्वे टेक्निकल रिसर्च इन्स्टिट्यूट' (RTRI), 'युनिव्हर्सिटी ऑफ टोकियो' आणि विविध IIT मधील प्रतिनिधींचा समावेश होता.

या बैठकीदरम्यान, विविध IIT कडून प्राप्त झालेल्या प्रकल्प प्रस्तावांवर, तसेच भारतातील हाय-स्पीड रेल विकासासाठी उद्दिष्ट-केंद्रित, नाविन्यपूर्ण आणि किफायतशीर स्वदेशी उपाय विकसित करण्याच्या आराखड्यावर (roadmap) चर्चा करण्यात आली.