प्रकाशन दिनांक: 19-06-2025

मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेनचा मार्ग वडोदरा शहरात आणि त्याच्या आसपासच्या परिसरात एकूण ९ ठिकाणी विश्वामित्री नदीला ओलांडतो किंवा तिच्या प्रवाहातून वळणे घेत जातो. या नदीच्या प्रवाहाची सरासरी रुंदी ५० ते ८० मीटर दरम्यान असते. नदीच्या प्रवाहाच्या मार्गावरील वळणे घेण्याच्या (नागमोडी) वैशिष्ट्यांमुळे ही नदी विशेष मानली जाते. उन्हाळ्याच्या महिन्यांत नदीच्या प्रत्यक्ष प्रवाहाची रुंदी १० ते २० मीटर असते; मात्र, मुख्य प्रवाहाच्या दोन्ही बाजूंचे काठ कमी उंचीचे असल्याने, पावसाळ्यात काही ठिकाणी नदीचे पात्र फुगून १०० मीटरपेक्षाही अधिक रुंद होते.

विश्वामित्री नदीच्या १.७ किलोमीटर लांबीच्या पट्ट्यात (जिथे ४६ खांब/piers उभारले आहेत), बुलेट ट्रेनच्या खांबांची रचना गोलाकार ठेवण्यात आली आहे. यामुळे, पावसाळ्यात नदीचे पात्र फुगून खांबांना वेढून घेत असतानाही, पाण्याचा प्रवाह कोणत्याही अडथळ्याविना सुरळीतपणे वाहू शकतो. या खांबांचा व्यास ४ ते ५ मीटर असून, उभारण्यात आलेल्या कोणत्याही खांबामुळे नदीच्या जलप्रवाहात कोणताही जलशास्त्रीय अडथळा निर्माण होत नाही.

विश्वामित्री नदीचा प्रवाह सुरळीत राहावा यासाठी, नदीपात्रात किंवा आसपास साचलेला सर्व राडारोडा आणि बांधकाम साहित्य पूर्णपणे हटवण्यात आले आहे, जेणेकरून पाण्याचा प्रवाह कुठेही अडणार नाही. आपत्कालीन परिस्थितीसाठीची सज्जता वाढवण्यासाठी आणि प्रभावी प्रतिसाद सुनिश्चित करण्यासाठी, प्रकल्पस्थळावरील अभियंते, पर्यवेक्षक आणि कामगार यांच्यासाठी विशेष जागृती आणि प्रशिक्षण सत्रे आयोजित करण्यात आली आहेत. पावसाळ्याच्या ऐन हंगामात (पीक मान्सूनमध्ये) प्रमुख नद्यांमधील पाण्याची पातळी आणि प्रवाहाचा वेग यावर दैनंदिन देखरेख ठेवण्याचे वेळापत्रक निश्चित करण्यात आले आहे.

नदीपात्रातील सर्व ठिकाणांहून तात्पुरते रस्ते किंवा मार्गिका (temporary crossings/approach roads) हटवण्यात आल्या आहेत; ज्यामुळे पावसाळ्यात विश्वामित्री नदीच्या जलप्रवाहात कोणताही अडथळा उरत नाही.

वडोदरा शहर हे मगरींचा अधिवास म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या जलाशयांच्या (पाण्याच्या स्रोतांच्या) अगदी जवळ वसलेले असल्याने, एका पर्यावरण तज्ज्ञाच्या सल्ल्याने 'मगर व्यवस्थापन आणि संवर्धन योजना' तयार करण्यात आली आहे. प्रकल्पस्थळाच्या विविध ठिकाणी स्पष्ट आणि परावर्तक (reflective) फलक लावण्यात आले असून, त्यावर आपत्कालीन संपर्क क्रमांक नमूद केले आहेत. मगरींचा मानवी वस्तीच्या भागात शिरकाव रोखण्यासाठी, विविध ठिकाणी संरक्षक जाळ्यांचे कुंपण आणि बॅरिकेड्स उभारण्यात आले आहेत.

सखोल नियोजन, स्थानिक प्रशासनाशी असलेला समन्वय आणि प्रत्यक्ष जागेवरील (on-ground) परिपूर्ण तयारी यांमुळे, वडोदरा येथील बुलेट ट्रेनचे बांधकाम पावसाळ्याच्या काळातही कोणत्याही अडथळ्याविना आणि सुरळीतपणे पुढे नेण्यासाठी पूर्णपणे सज्ज आहे.