प्रकाशन दिनांक: 20-05-2025
मुंबई आणि अहमदाबाद दरम्यानच्या भारताच्या पहिल्या बुलेट ट्रेन कॉरिडॉरने, ३०० किमी लांबीच्या व्हायाडक्ट्सचे (उड्डाणपथांचे) बांधकाम यशस्वीरित्या पूर्ण करून एक महत्त्वपूर्ण टप्पा गाठला आहे. गुजरातच्या सुरतजवळ ४० मीटर लांबीच्या 'फुल-स्पॅन बॉक्स गर्डर'चे (पूर्ण-विस्तारित गर्डरचे) यशस्वी प्रक्षेपण करून या कामगिरीची नोंद करण्यात आली.
३०० किमीच्या 'सुपरस्ट्रक्चर'पैकी (वरच्या रचनेपैकी), २५७.४ किमी बांधकाम 'फुल स्पॅन लाँचिंग मेथड'द्वारे (FSLM) करण्यात आले आहे—ज्यामध्ये १४ नदी पुलांचा समावेश आहे; ३७.८ किमी बांधकाम 'स्पॅन बाय स्पॅन' (SBS) पद्धतीने, ०.९ किमी पोलादी पुलांद्वारे (७ पुलांमधील ६० ते १३० मीटर लांबीचे १० स्पॅन्स), १.२ किमी PSC पुलांद्वारे (५ पुलांमधील ४० ते ८० मीटर लांबीचे २० स्पॅन्स) आणि २.७ किमी बांधकाम स्थानक इमारतींच्या स्वरूपात करण्यात आले आहे.
FSLM पद्धतीद्वारे २५७.४ किमी आणि SBS पद्धतीद्वारे ३७.८ किमी लांबीचे व्हायाडक्ट्स उभारण्यासाठी, अनुक्रमे ४० मीटर लांबीचे ६४५५ आणि ९२५ स्पॅन्स वापरण्यात आले.
या प्रकल्पात बांधकामासाठी 'स्ट्रॅडल कॅरियर्स', 'लाँचिंग गँट्रीज', 'ब्रिज गँट्रीज' आणि 'गर्डर ट्रान्सपोर्टर्स' यांसारख्या, भारतातच डिझाइन केलेल्या आणि उत्पादित केलेल्या उपकरणांचा वापर करण्यात आला आहे. भारतीय पायाभूत सुविधांच्या क्षेत्रात ही एक ऐतिहासिक घटना असून, जपान सरकारच्या सहकार्याने भारताची 'हाय-स्पीड रेल' (द्रुतगती रेल्वे) तंत्रज्ञानातील वाढती क्षमता यातून अधोरेखित होते.
'फुल स्पॅन लाँचिंग मेथड'चा अवलंब केल्यामुळे बांधकामाचा वेग लक्षणीयरीत्या वाढला आहे; कारण पूर्ण-विस्तारित गर्डर उभारण्याची प्रक्रिया ही पारंपारिक 'सेगमेंटल' (खंडीय) पद्धतींच्या तुलनेत दहा (१०) पटीने अधिक वेगवान असते. प्रत्येक 'फुल स्पॅन बॉक्स गर्डर'चे वजन ९७० मेट्रिक टन असते. ज्या ठिकाणी पूर्ण-विस्तारित गर्डर बसवणे तांत्रिकदृष्ट्या शक्य नसते, अशा निवडक ठिकाणीच 'सेगमेंटल गर्डर्स'चा वापर केला जातो.
बांधकामाची प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी, या संपूर्ण कॉरिडॉरवर २७ विशेष 'कास्टिंग यार्ड्स' (गर्डर निर्मिती केंद्रे) उभारण्यात आले आहेत.
पोलादी पुलांची निर्मिती देशभरात पसरलेल्या सात कार्यशाळांमध्ये केली जात आहे—यापैकी तीन गुजरातमध्ये, तर प्रत्येकी एक उत्तर प्रदेश, तामिळनाडू, महाराष्ट्र आणि पश्चिम बंगालमध्ये आहे; हे आपल्या देशाच्या एकात्मतेच्या भावनेचे खऱ्या अर्थाने प्रतीक ठरते.
प्रकल्पाच्या कामकाजादरम्यान होणारा आवाज कमी करण्यासाठी, उन्नत मार्गांच्या (viaducts) दुतर्फा ३ लाखांहून अधिक 'नॉईज बॅरियर्स' (ध्वनीरोधक भिंती) बसवण्यात आले आहेत.
उन्नत मार्गांच्या कामाव्यतिरिक्त, या प्रकल्पांतर्गत ३८३ किमी खांबांचे (piers) काम, ४०१ किमी पायाभरणीचे काम आणि ३२६ किमी गर्डर कास्टिंगचे काम देखील पूर्ण करण्यात आले आहे.
विशिष्ट संकल्पनेवर आधारित (thematic) बुलेट ट्रेन स्थानके वेगाने आकार घेत आहेत. प्रवाशांना अखंडित प्रवासाचा अनुभव देण्यासाठी, ही स्थानके रेल्वे आणि रस्ते वाहतूक व्यवस्थेशी एकात्मिक केली जातील. ही स्थानके अत्याधुनिक प्रवासी सुविधांनी सुसज्ज असतील.
उन्नत मार्गांवर रुळ टाकण्याचे कामही सुरू झाले असून, गुजरातमध्ये आतापर्यंत सुमारे १५७ 'ट्रॅक किमी' लांबीच्या 'आर.सी. ट्रॅक बेड'चे (RC track bed) बांधकाम पूर्ण करण्यात आले आहे.
आधुनिक पायाभूत सुविधांनी सज्ज असलेली 'रोलिंग स्टॉक डेपोस' (गाड्यांच्या देखभालीची केंद्रे) देखील महाराष्ट्र आणि गुजरातमध्ये सज्ज होत आहेत.
हा टप्पा म्हणजे या प्रकल्पाचे भक्कम नियोजन, अत्याधुनिक अभियांत्रिकी आणि 'मेक इन इंडिया' धोरणाप्रती असलेल्या कटिबद्धतेचा एक उत्तम पुरावा आहे.
संबंधित प्रतिमा