प्रकाशन दिनांक: 01-03-2025

भारताच्या पहिल्या बुलेट ट्रेनच्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाला साहाय्य करण्यासाठी एका अत्याधुनिक 'ट्रॅक स्लाब' (track slab) निर्मिती कारखान्याची स्थापना करण्यात आली आहे; हा देशाच्या उच्च-वेग रेल्वे पायाभूत सुविधांच्या क्षेत्रातील एक महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरला आहे. या कारखान्याची रचना अशा प्रकारे करण्यात आली आहे की, तो गरजेनुसार विविध आकारांचे 'बॅलेस्टलेस ट्रॅक स्लाब्स' (J-slab) तयार करू शकेल. आजवर (दोन कारखान्यांमधून मिळून) सुमारे ३५,००० ट्रॅक स्लाब्सची निर्मिती करण्यात आली आहे, जे सुमारे १७५ ट्रॅक किलोमीटर अंतरासाठी पुरेसे आहेत.

स्थान:

हा कारखाना प्रकल्पाच्या मार्गालगत (alignment), ४३६ व्या किलोमीटरच्या खुणाजवळ (km 436) अत्यंत मोक्याच्या ठिकाणी उभारण्यात आला आहे (हा कारखाना ३९३ व्या ते ५०८ व्या किलोमीटरच्या पट्ट्यासाठी सेवा पुरवेल). प्रकल्पाच्या जागेपासूनचे हे सान्निध्य बुलेट ट्रेनच्या बांधकामासाठी आवश्यक असलेल्या ट्रॅक स्लाब्सची कार्यक्षम वाहतूक आणि वेळेवर होणारा पुरवठा सुनिश्चित करते.

उत्पादन क्षमता:

येथे तयार होणारे 'प्री-कास्ट प्रबलित काँक्रीट' (reinforced concrete) ट्रॅक स्लाब्स साधारणपणे २२२० मिमी रुंद, ४९०० मिमी लांब आणि १९० मिमी जाड असतात; तसेच प्रत्येक स्लाबचे वजन सुमारे ४ टन असते.

या ट्रॅक स्लाब निर्मिती कारखान्याची रचना दररोज ६० स्लाब्स तयार करण्याच्या क्षमतेसह करण्यात आली आहे. यामुळे भारताच्या पहिल्या बुलेट ट्रेन प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेल्या या महत्त्वपूर्ण घटकांचा उच्च कार्यक्षमतेने आणि सातत्याने पुरवठा होणे सुनिश्चित होते. या कारखान्याच्या उत्पादन व्याप्तीमध्ये सुमारे ४६,००० 'J-slabs' च्या निर्मितीचा समावेश आहे.

ही सुविधा गुजरात आणि दादरा व नगर हवेली (DNH) (३५२ किमी) मधील 'MAHSR कॉरिडॉर'साठी, उच्च-वेग रेल्वे मार्गाच्या ११५ किलोमीटर अंतराकरिता आवश्यक असलेले ट्रॅक स्लाब्स तयार करेल.

साठवणूक क्षमता (Stacking Capacity):

उत्पादनाच्या या प्रचंड प्रमाणाला सामावून घेण्यासाठी, या कारखान्यामध्ये २४,००० ट्रॅक स्लाब्स साठवून ठेवण्याची (stacking) विस्तृत क्षमता उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. यामुळे उत्पादित स्लाब्सची सुव्यवस्थित साठवणूक करणे शक्य होते आणि गरजेनुसार त्यांना बांधकामाच्या ठिकाणी पाठवण्यासाठी ते सदैव सज्ज राहतील याची खात्री केली जाते.

ट्रॅक स्लाब्सच्या निर्मितीमध्ये सहभागी असलेल्या अभियंत्यांनी, प्रत्यक्ष उत्पादन सुरू करण्यापूर्वी, जपानमध्ये अवलंबल्या जाणाऱ्या कार्यपद्धतींवर आधारित आणि जपानी तज्ञांच्या देखरेखीखाली विशेष प्रशिक्षण व प्रमाणीकरण अभ्यासक्रम पूर्ण केला आहे.