प्रकाशन दिनांक: 04-05-2024

मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पामध्ये जपानी 'शिंकनसेन' (Shinkansen) मार्ग प्रणालीवर आधारित 'जे-स्लॅब' (J-Slab) मार्ग प्रणालीचा वापर केला जाईल. भारतात 'जे-स्लॅब' बॅलेस्टलेस (खडीविरहित) मार्ग प्रणालीचा वापर होण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.

गुजरात आणि दादरा व नगर हवेली (DNH) मधील ३५२ किमीच्या मार्गासाठी, उड्डाणपथावर (viaduct) आणि साबरमती व सुरत येथील दोन बुलेट ट्रेन डेपोंमध्ये एकूण ७०४ किमी लांबीचा मार्ग (ट्रॅक) अंथरायचा आहे. मार्ग उभारणीची संपूर्ण प्रक्रिया यांत्रिक स्वरूपाची असून, त्यासाठी जपानी मानकांनुसार विशेषतः डिझाइन केलेली आणि उत्पादित केलेली अत्याधुनिक यंत्रसामग्री वापरली जात आहे. 'मेक-इन-इंडिया' (MII) धोरणांतर्गत पुढाकार घेत, यातील काही यंत्रे आता भारतातही उत्पादित केली जात आहेत.

गुजरातमध्ये मार्ग अंथरण्याचे काम वेगाने आणि सुरळीतपणे सुरू आहे. या प्रकल्पासाठी सुरत आणि वडोदरा येथे ३५,००० मेट्रिक टनांहून अधिक रेल्स (रुळांचे तुकडे) आणि मार्ग उभारणीसाठी आवश्यक असलेल्या यंत्रसामग्रीचे तीन संच (०३) प्राप्त झाले आहेत.

या यंत्रसामग्रीच्या ताफ्यात 'रेल फीडर कार', 'ट्रॅक स्लॅब लेइंग कार', 'कॅम लेइंग कार' आणि 'फ्लॅश बट वेल्डिंग मशीन' यांचा समावेश आहे; ज्यांचा वापर मार्ग उभारणीच्या कामांसाठी केला जाईल. या यंत्रांची जोडणी (assembly), चाचणी आणि कार्यान्वित करण्याची प्रक्रिया सध्या प्रगतीपथावर आहे.

फ्लॅश बट वेल्डिंग मशीन (FBWM)

उड्डाणपथावरील 'TCB' (ट्रॅक कन्स्ट्रक्शन बेस/मार्ग उभारणी तळ) जवळ, २५ मीटर लांबीच्या आणि ६० किलो वजनाच्या रेल्सना 'फ्लॅश बट वेल्डिंग मशीन' (FBWM) वापरून वेल्ड केले जाते, जेणेकरून २०० मीटर लांबीचे अखंड पटल (पॅनेल्स) तयार करता येतील. आतापर्यंत एकूण ३ 'FBWM' यंत्रे खरेदी करण्यात आली आहेत. ३२० किमी प्रति तास वेगाने धावणाऱ्या अतिजलद गाड्यांसाठी मार्ग सुरक्षित आणि योग्य ठरवण्यासाठी, रेल्सच्या वेल्डिंगचे काम सुरू करण्यापूर्वी या यंत्रांना अत्यंत कडक आणि काटेकोर मंजुरी प्रक्रियेतून जावे लागते. रेल्सच्या वेल्डिंगचे अंतिम रूप देणे (finishing) आणि वेल्डिंगची चाचणी करणे यासंबंधीचे प्रशिक्षण 'JARTS' या संस्थेद्वारे पूर्ण करण्यात आले आहे.

ट्रॅक स्लॅब लेइंग कार (SLC)

पूर्वनिर्मित (precast) ट्रॅक स्लॅब्सना उड्डाणपथावर उचलून नेले जाते, त्यानंतर त्यांना विशेषतः डिझाइन केलेल्या 'SLC' (ट्रॅक स्लॅब लेइंग कार) वर चढवले जाते आणि मार्ग अंथरण्याच्या निश्चित ठिकाणी नेले जाते. एका वेळी ५ स्लॅब्स उचलण्याची क्षमता असलेल्या या 'SLC' चा वापर करून, 'RC ट्रॅक बेड' वर ट्रॅक स्लॅब्स त्यांच्या योग्य जागी अचूकपणे अंथरले जातात.

स्लॅब टाकण्याच्या कामासाठी ३ SLC (स्लॅब लेइंग कार्स) ची व्यवस्था करण्यात आली आहे.

रेल फीडर कार (RFC)

रेल फीडर कारचा वापर करून २०० मीटर लांबीचे पॅनल्स RC ट्रॅक बेडवर (पायावर) सरकवले जातात आणि टाकले जातात. RFC रेल्वे रुळांची जोडी RC बेडवर पुढे सरकवेल आणि सुरुवातीला RC वर तात्पुरता ट्रॅक टाकण्यात येईल. आतापर्यंत एकूण ४ RFC खरेदी करण्यात आल्या आहेत.

सिमेंट डांबर मोर्टार इंजेक्शन कार (CAM कार)

RC बेडवर ट्रॅक स्लॅब्स योग्य ठिकाणी बसवल्यानंतर, CAM कार समांतर ट्रॅकवरून धावते. ही CAM कार CAM मिश्रणाचे घटक (ingredients) निर्धारित प्रमाणात मिसळते आणि हे CAM मिश्रण स्लॅबच्या खाली इंजेक्ट केले जाते, जेणेकरून ट्रॅकची आवश्यक 'लाईन आणि लेव्हल' (रेषा व पातळी) साध्य करता येईल. आतापर्यंत २ CAM कार्स खरेदी करण्यात आल्या आहेत.

---