प्रकाशन दिनांक: 26-04-2024

पायाभूत सुविधांमध्ये क्रांती!

आधुनिक पायाभूत सुविधांचे प्रतीक असलेला 'मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्प' हा, 'साबरमती रोलिंग स्टॉक डेपो'च्या विकासामुळे शाश्वतता आणि कार्यक्षमतेचे एक नवे पर्व सुरू करण्यास सज्ज झाला आहे.

बुलेट ट्रेन प्रकल्पाच्या दैनंदिन कामकाजाच्या गरजांशी सुसंगत आणि अखंडपणे एकरूप होण्याच्या उद्देशाने रचलेल्या या 'साबरमती रोलिंग स्टॉक डेपो'मध्ये, रेल्वे संचांच्या (trainsets) हलक्या आणि अवजड अशा दोन्ही प्रकारच्या देखभालीसाठी अत्याधुनिक सुविधांचा समावेश करण्यात आला आहे. तब्बल ८३ हेक्टर विस्तीर्ण क्षेत्रावर पसरलेला हा डेपो, या प्रकल्पातील तीन डेपोंपैकी सर्वात मोठा आहे. तसेच, तपासणी कक्ष (inspection bays), वॉशिंग प्लांट्स, कार्यशाळा, शेड्स आणि रेल्वे थांबण्याच्या मार्गिका (stabling lines) यांसारख्या अद्ययावत उपकरणांनी तो सुसज्ज आहे. जपानमधील डेपोंकडून प्रेरणा घेऊन उभारलेला हा साबरमती डेपो, नाविन्याचा एक प्रकाशस्तंभ म्हणून उभा आहे.

या डेपोमध्ये ४ (चार) तपासणी मार्गिका आणि १० रेल्वे थांबण्याच्या मार्गिका उपलब्ध आहेत; तसेच भविष्यात या मार्गिकांचा विस्तार करून त्यांची संख्या अनुक्रमे ८ (आठ) आणि २९ पर्यंत वाढवण्याची योजना आहे. याव्यतिरिक्त, सर्वसमावेशक देखभालीची क्षमता सुनिश्चित करण्यासाठी 'बोगी बदलण्याच्या मार्गिका' (bogie exchange lines) आणि 'सामान्य तपासणी मार्गिका' यांसारख्या विशेष सुविधांचाही यात समावेश करण्यात आला आहे.

साबरमती रोलिंग स्टॉक डेपोची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे आहेत:

• रेल्वे संचांच्या सर्वंकष दुरुस्तीनंतर (overhaul) त्यांची चाचणी करण्यासाठी एक समर्पित चाचणी मार्ग (test track); ज्यामुळे मुख्य मार्गावर सेवेत रुजू होण्यापूर्वीच त्यांची इष्टतम कार्यक्षमता सुनिश्चित केली जाते.
• अभूतपूर्व विशालतेचे औद्योगिक शेड्स; जे देखभाल आणि दुरुस्तीच्या कामांसाठी मुबलक जागा उपलब्ध करून देतात.
• रेल्वे गाड्यांच्या हालचालींचे (shunting) कार्यक्षम संचालन आणि संपूर्ण डेपोचे व्यवस्थापन करण्यासाठीची केंद्रीय नियंत्रण सुविधा.
• भोजन कक्ष आणि उपहारगृहांपासून ते सभागृह आणि प्रशिक्षण सुविधांपर्यंत; हा डेपो कर्मचारी व कर्मचाऱ्यांसाठी एक परिपूर्ण आणि अनुकूल वातावरण प्रदान करतो.

शाश्वत पद्धतींशी सुसंगत राहून, साबरमती डेपोमध्ये 'पावसाच्या पाण्याचे संवर्धन' (rainwater harvesting) आणि 'सांडपाण्याचे पुनर्वापर' यांसारख्या पर्यावरणपूरक उपक्रमांचाही अंगीकार करण्यात आला आहे.

छतावरील पावसाचे पाणी साठवण्याची व्यवस्था (Rainwater Harvesting) आणि बोअरवेलचे पाणी यांमुळे डेपोच्या पाण्याची गरज पूर्ण होईल; तर आधुनिक सांडपाणी आणि उत्सर्जित पाण्याचे शुद्धीकरण करणारे प्रकल्प (Treatment Plants) कचऱ्याचे जबाबदारीने व्यवस्थापन सुनिश्चित करतील. शिवाय, रेल्वेगाड्यांच्या आत आणि डेपोच्या आवारात निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याचे विलगीकरण, संकोचन (compaction) आणि योग्य हाताळणी करण्यासाठी हा डेपो सुसज्ज आहे; यातून पर्यावरणाचे रक्षण करण्याच्या त्याच्या कटिबद्धतेवर भर दिला जातो. डेपोचे शेड्स आणि इमारतींची रचना अशा प्रकारे केली जात आहे की, भविष्यात तिथे सौर पॅनेल बसवता येतील. केवळ साबरमती डेपोमध्येच सुमारे १४ मेगावॅट सौर ऊर्जा निर्माण करण्याची क्षमता असेल. दूरदृष्टीकोन बाळगून, साबरमती रोलिंग स्टॉक डेपो हे केवळ तांत्रिक कौशल्याचेच उदाहरण नाही, तर शाश्वत पायाभूत सुविधांच्या विकासाचा एक आदर्श आराखडा (blueprint) देखील आहे. बांधकाम जसजसे पुढे सरकेल, तसतसे हा डेपो 'मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पा'च्या यशात महत्त्वाची भूमिका बजावेल आणि कार्यक्षमता, विश्वासार्हता व पर्यावरणीय जबाबदारीच्या बाबतीत नवीन मापदंड प्रस्थापित करेल. साबरमती रोलिंग स्टॉक डेपोच्या बांधकामाबाबत अद्ययावत माहिती

• डेपोसाठीचे मातीकाम (Earthwork) पूर्ण झाले आहे.
• प्रशासकीय इमारतीचे पायाभरणीचे काम आणि आरसीसी (RCC) काम प्रगतीपथावर आहे.

---