प्रकाशन दिनांक: 30-07-2019

मुंबई – अहमदाबाद अतिजलद रेल्वे मार्गिकेसाठी (High Speed ​​Rail Corridor), NHSRCL ने या मार्गावर तीन देखभाल डेपोंची (maintenance depots) योजना आखली आहे. हे तीन डेपो गुजरातमध्ये साबरमती आणि सुरत येथे, तर महाराष्ट्रात ठाणे येथे उभारले जातील.

साबरमती येथील डेपो हा सर्वात मोठा डेपो (मुख्य डेपो/mother depot) असेल आणि तो सुमारे ८० हेक्टर क्षेत्रात विस्तारलेला असेल. रेल्वेच्या नियमित देखभालीसाठी आवश्यक असलेल्या अत्याधुनिक सुविधांनी हा डेपो सुसज्ज असेल; यामध्ये तपासणी कक्ष (inspection bays), धुलाई प्रकल्प (washing plant), कार्यशाळा, शेड्स आणि रेल्वे थांबवण्यासाठीच्या मार्गिकांचा (stabling lines) समावेश असेल. मुंबई-अहमदाबाद मार्गिकेसाठीचे 'ऑपरेशन कंट्रोल सेंटर' (OCC) देखील याच डेपोमध्ये स्थित असेल.

ठाणे येथील डेपो सुमारे ६० हेक्टर क्षेत्रात विस्तारलेला असेल आणि रेल्वेच्या निगा व देखभालीसाठी येथेही तशाच प्रकारच्या सुविधा उपलब्ध असतील.

सुरत येथे आणखी एका डेपोची योजना आखण्यात आली असून, तो सुमारे ४४ हेक्टर क्षेत्रात उभारला जाईल. या डेपोमध्ये जपानहून येणाऱ्या रेल्वेगाड्या दाखल होतील आणि येथे देखभालीच्या मूलभूत सुविधा पुरवल्या जातील.

या डेपोंची रचना जपानमधील 'सेंडाई' (Sendai) आणि 'कानाझावा' (Kanazawa) येथील शिंकनसेन (Shinkansen) डेपोंच्या अनुभवावर आधारित आहे.

जल व्यवस्थापन आणि शाश्वतता:

• डेपोमधील पाण्याच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी, अंतर्गत जलाशयांच्या माध्यमातून डेपो स्वयंपूर्ण असतील.
• पावसाचे पाणी साठवणूक (Rainwater harvesting) आणि शुद्धीकरण प्रणाली लागू केल्या जातील.
• 'रिचार्ज पिट्स' (Recharge pits) भूजल पातळी वाढवण्यास मदत करतील.
• सांडपाणी आणि मैलापाणी (Sewage) प्रक्रिया करून पुनर्वापरले जाईल (विशेषतः ठाणे आणि सुरत डेपोमध्ये).

कचरा व्यवस्थापन:

• रेल्वेगाड्यांमध्ये निर्माण होणारा कचरा—ज्यामध्ये जैव-कचऱ्याचाही समावेश आहे—डेपोमध्ये गोळा करून त्यावर प्रक्रिया केली जाईल.
• कचऱ्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी 'सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्पांचा' (Sewage Treatment Plants) वापर केला जाईल.
• कचऱ्याचे वर्गीकरण, संकोचन (compaction) आणि विल्हेवाट लावण्यासाठी आवश्यक सुविधा उभारल्या जातील.

'ग्रीन डेपो'ची (पर्यावरणपूरक डेपोची) ठळक वैशिष्ट्ये:

• वर्तमान आणि भविष्यातील गरजांचा विचार करून जमिनीचा इष्टतम वापर.
• कामाचा ओघ सुरळीत राखणारी कार्यक्षम रचना (Layout).
• कर्मचाऱ्यांसाठी सुरक्षित, आरामदायी आणि अडथळामुक्त कामाचे वातावरण.
• कर्मचारी आणि साहित्याच्या वाहतुकीसाठी लागणारे अंतर किमान ठेवणे.
• पुरेशी कामाची जागा उपलब्ध करून देत यंत्रसामग्रीची योग्य ठिकाणी मांडणी करणे.
• नैसर्गिक प्रकाश आणि पुरेशा वायुवीजनाची (हवा खेळती राहण्याची) व्यवस्था.
• भविष्यात सौर पॅनेल बसवता येतील अशा प्रकारे इमारतींची रचना.
• ध्वनी नियंत्रण, धूळ शमन आणि योग्य वायुवीजन प्रणाली.
• गळतीविरहित पाइपलाइन आणि जोडणी (Fittings).
• औद्योगिक पाणी आणि सांडपाणी शुद्धीकरण प्रकल्प.
• साठा व्यवस्थापनासह (Inventory management) आधुनिक साहित्य हाताळणी आणि साठवणूक प्रणाली.