प्रकाशन दिनांक: 23-05-2026

दुसऱ्या बोगदा खोदकाम यंत्राचे (TBM) 'कटरहेड' मुंबई (महाराष्ट्र) जवळील सावली (घणसोली) येथे खाली उतरवण्यात आले. १३.६ मीटर व्यास आणि तब्बल ३५० टन वजन असलेला हा घटक, TBM च्या मुख्य 'शील्ड'च्या प्राथमिक जोडणी प्रक्रियेतील अंतिम टप्पा ठरतो.

हे दुसरे TBM आपला प्रवास मुंबई जवळील सावली (घणसोली) येथून सुरू करेल आणि विक्रोळीच्या दिशेने मार्गक्रमण करेल.

पहिल्या TBM चे कटरहेड या आठवड्याच्या सुरुवातीलाच विक्रोळी येथे खाली उतरवण्यात आले होते. जुलै २०२६ च्या पहिल्या आठवड्यात आपले प्रत्यक्ष खोदकाम (initial drive) सुरू करण्यापूर्वी, या दोन्ही TBM ची आता अंतिम जोडणी आणि कार्यक्षमता चाचण्या (commissioning trials) घेतल्या जातील.

अभियांत्रिकीचा एक अद्भुत नमुना - एका दृष्टिक्षेपात:

परिमाणे: १३.६ मीटर व्यास असलेले हे कटरहेड अशा प्रकारे रचण्यात आले आहे की, ते एकाच बोगद्याची निर्मिती करेल; हा बोगदा 'हाय-स्पीड कॉरिडॉर'च्या (द्रुतगती मार्गाच्या) 'अप' आणि 'डाऊन' अशा दोन्ही मार्गिका सामावून घेण्याइतपत विशाल असेल.

खोदकाम करताना निघणारा माती-दगडांचा राडा (muck) कार्यक्षमतेने कापून बाजूला करण्यासाठी, या यंत्रावर ८४ कटर डिस्क, १२४ स्क्रॅपर्स आणि १६ बकेट लिप्स बसवण्यात आले आहेत.

TBMs विषयी अतिरिक्त माहिती:

• क्र.
• प्राप्त TBMs ची संख्या: २
• TBM 1 चे वजन: ३०८० टन
• TBM 2 चे वजन: ३१८४ टन
• कटर हेडचा व्यास: १३.६ मी
• TBM चा प्रकार: मिक्स शील्ड / स्लरी-आधारित

प्रत्येक TBM ची एकूण लांबी ९५.३२ मीटर असून, त्यात कटर व्हील, मुख्य बेअरिंग, जॉ क्रशर, इरेक्टर, मुख्य शील्ड, टेल शील्ड आणि बोगदा खोदण्याच्या कामाला आधार देणाऱ्या चार विशेष गँट्री यांसारख्या अनेक महत्त्वपूर्ण घटकांचा समावेश आहे.

ही यंत्रे कटर हेडच्या ४ RPM (फेरे प्रति मिनिट) या कमाल वेगाने आणि प्रति मिनिट ४९ मिमी या कमाल उत्खनन दराने कार्य करू शकतात; ज्यामुळे उच्च सुरक्षा मानके कायम राखत बोगदा खोदण्याच्या कामात सातत्यपूर्ण आणि नियंत्रित प्रगती साधणे शक्य होते.