પ્રકાશન તારીખ: Sat, 13/06/2026 - 00:00

મુંબઈ–અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટમાં પર્વતીય ટનલોના પોર્ટલ પર ટનલ હૂડ સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે. ભારતના રેલવે ટનલ માટે આવી ટનલ હૂડ ટેકનોલોજી પ્રથમ વખત ડિઝાઇન અને અમલમાં મુકાઈ છે.

મુંબઈ–અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર પડકારજનક ભૂપ્રદેશમાંથી પસાર થાય છે અને તેમાં મહારાષ્ટ્રમાં સાત પર્વતીય ટનલ તેમજ ગુજરાતમાં એક પર્વતીય ટનલનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ ટનલોના બંને છેડે ટનલ હૂડ આપવામાં આવી રહ્યા છે.

ટનલ હૂડ શા માટે જરૂરી છે?

જ્યારે હાઈ-સ્પીડ ટ્રેન ટનલમાં પ્રવેશે છે, ત્યારે તે પોતાની આગળ મોટી માત્રામાં હવાને ધકેલે છે, બરાબર એવી રીતે જેમ સિલિન્ડરમાં પિસ્ટન ગતિ કરે છે. હવાના આ અચાનક સંકોચનથી દબાણ તરંગો (Pressure Waves) ઉત્પન્ન થાય છે, જે ટનલમાં આગળ વધે છે. જો તેને યોગ્ય રીતે નિયંત્રિત ન કરવામાં આવે, તો ટ્રેન ટનલમાંથી બહાર નીકળતી વખતે જોરદાર અવાજ (ટનલ બૂમ) ઉત્પન્ન થઈ શકે છે.

ટનલ હૂડ ખુલ્લા વાતાવરણ અને ટનલના મર્યાદિત સ્થળ વચ્ચે ટ્રાન્ઝિશન ઝોન તરીકે કાર્ય કરે છે. તે હવાને ધીમે ધીમે અંદર અને બહાર જવા દે છે, જેના કારણે દબાણમાં થતા ફેરફારો નિયંત્રિત થાય છે અને સમગ્ર સિસ્ટમનું એરોડાયનેમિક પ્રદર્શન સુધરે છે.

બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર પર લગાવવામાં આવેલા ટનલ હૂડના મુખ્ય હેતુઓ:

•  હાઈ-સ્પીડ ટ્રેન ટનલમાંથી બહાર નીકળે ત્યારે થતો ટનલ બૂમ અને અવાજ ઘટાડવો.
•  આસપાસના રહેવાસીઓ પર પડતો પ્રભાવ ઓછો કરવો.
•  ખૂબ જ ઊંચી ગતિએ દોડતી ટ્રેનોનું સુરક્ષિત અને કાર્યક્ષમ સંચાલન સુનિશ્ચિત કરવું.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ટનલ હૂડ ટ્રેન અને હવાને એકબીજા સાથે ધીમે ધીમે અનુકૂલ થવામાં મદદ કરે છે, જેથી હાઈ-સ્પીડ રેલ યાત્રા વધુ શાંત, સરળ અને આરામદાયક બને છે.

વિશેષ પ્રેશર-રિલીફ ઓપનિંગ્સ

આ ટનલ હૂડની એક વિશેષતા એ છે કે તેમાં ખાસ ડિઝાઇન કરેલા પ્રેશર-રિલીફ વેન્ટ્સ અથવા વિન્ડોઝ આપવામાં આવ્યા છે.

આ વિન્ડોઝ અથવા ઓપનિંગ્સ ટ્રેન ટનલમાં પ્રવેશે ત્યારે સંકુચિત હવાના એક ભાગને ધીમે ધીમે વાતાવરણમાં બહાર નીકળવા દે છે. તેથી દબાણ તરંગોની તીવ્રતા ઘટે છે, ટનલ બૂમ ઓછો થાય છે અને હવાનો પ્રવાહ વધુ સરળ બને છે.

ભારતમાં વૈશ્વિક હાઈ-સ્પીડ રેલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ

ટનલ હૂડ તે દેશોની હાઈ-સ્પીડ રેલ સિસ્ટમોમાં સામાન્ય સુવિધા છે, જ્યાં બુલેટ ટ્રેનો 300 કિમી/કલાકથી વધુ ઝડપે દોડે છે. મુંબઈ–અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટમાં તેનો ઉપયોગ અદ્યતન એન્જિનિયરિંગ સોલ્યુશન્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ અપનાવવાનો પ્રતિબિંબ છે, જેથી સુરક્ષા, આરામ અને પર્યાવરણલક્ષી પ્રદર્શનના વિશ્વસ્તરીય ધોરણો સુનિશ્ચિત થાય.

પર્વતીય ટનલોના ટનલ હૂડની વિગતો