મુંબઈ–અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટ ભારતના રેલવે આધુનિકીકરણના પ્રયાસોમાં એક મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન છે. દેશના પ્રથમ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર તરીકે, તેનો હેતુ આંતરશહેરી ગતિશીલતામાં પરિવર્તન લાવવાનો અને દેશની રેલવે ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવાનો છે. 508 કિલોમીટર લાંબો આ કોરિડોર મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને દાદરા અને નગર હવેલીમાંથી પસાર થાય છે. તેમાં હાઈ-સ્પીડ મુસાફર પરિવહન સાથે વિશાળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, જેમાં વાયાડક્ટ, ટનલ, પુલ, સ્ટેશનો તેમજ સિગ્નલિંગ અને પાવર સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે. મુંબઈ અને અમદાવાદ વચ્ચે મુસાફરીનો સમય ઘટાડવા ઉપરાંત, આ પ્રોજેક્ટ ટેકનિકલ કુશળતા, ઔદ્યોગિક ક્ષમતા અને સંસ્થાગત જ્ઞાનનું નિર્માણ પણ કરી રહ્યો છે. આ ક્ષમતાઓ ભારતભરમાં ભવિષ્યના હાઈ-સ્પીડ રેલ વિસ્તરણને ટેકો આપશે.

પરંપરાગત રેલથી હાઈ-સ્પીડ કનેક્ટિવિટી તરફ

ભારતીય રેલવે વિશ્વના સૌથી મોટા રેલવે નેટવર્કમાંની એક છે અને મુસાફર તથા માલ પરિવહનનું મહત્વપૂર્ણ સાધન છે. વિવિધ પ્રદેશોને જોડીને તે દેશભરમાં લોકો અને માલની અવરજવર સુગમ બનાવે છે. આ જોડાણ આર્થિક વૃદ્ધિ અને બજારો, શિક્ષણ તેમજ આવશ્યક સેવાઓ સુધી સુધારેલી પહોંચમાં યોગદાન આપે છે. વધતી પરિવહન જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે રેલ નેટવર્ક અને તેની વહન ક્ષમતા વર્ષોથી સતત વિસ્તરી રહી છે.

ભારતનું બદલાતું શહેરી પરિદૃશ્ય લોકોના રહેવા, કામ કરવા અને મુસાફરી કરવાની રીતમાં પણ પરિવર્તન લાવ્યું છે. મોટા આર્થિક કેન્દ્રોના વિકાસે લાંબા અંતર અને આંતરશહેરી મુસાફરીની જરૂરિયાત વધારી છે. આ બદલાતી ગતિશીલતા જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતે મુંબઈ–અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ (MAHSR) કોરિડોર શરૂ કર્યો. સપ્ટેમ્બર 2017માં શિલાન્યાસ સાથે આ પ્રોજેક્ટે ભારતની હાઈ-સ્પીડ રેલ યાત્રાની શરૂઆત કરી. આ કોરિડોર મુસાફરીનો સમય નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડવાનો તેમજ મુસાફરોને વધુ આરામ, સલામતી અને વિશ્વસનીયતા આપવાનો હેતુ ધરાવે છે. આ ભારતના રેલવે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના આધુનિકીકરણ અને ટકાઉ આર્થિક વિકાસ તરફનું મોટું પગલું છે.

MAHSR: દ્રષ્ટિને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રૂપાંતરિત કરવું

હાઈ-સ્પીડ રેલ (HSR) એવી મુસાફર રેલ સિસ્ટમોને કહેવામાં આવે છે, જે પરંપરાગત રેલવે કરતાં ઘણું વધુ ઝડપે ચાલવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. આવી સિસ્ટમો સામાન્ય રીતે સમર્પિત કોરિડોર પર ચાલે છે અને અદ્યતન રોલિંગ સ્ટોક, સિગ્નલિંગ, કોમ્યુનિકેશન અને સલામતી ટેકનોલોજી પર આધારિત હોય છે. આવી વિશેષતાઓ ઉચ્ચ ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા અને વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરે છે. ઓપરેશનલ હેતુઓ માટે, હાઈ-સ્પીડ રેલ એ એવી રેલ સિસ્ટમ છે જે 250 કિમી પ્રતિ કલાકથી વધુ ઝડપે ચાલે છે.

હાલમાં ભારતીય રેલવે નેટવર્કમાં સૌથી વધુ ડિઝાઇન ઝડપ લગભગ 180 કિમી/કલાક છે, જે વંદે ભારત જેવી સેમી-હાઈ-સ્પીડ સેવાઓ દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે. તેની સામે, મુંબઈ–અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ (MAHSR) પ્રોજેક્ટની ડિઝાઇન ઝડપ 350 કિમી/કલાક અને ઓપરેશનલ ઝડપ 320 કિમી/કલાક છે. આ ભારતના સૌથી વ્યાપક રેલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કાર્યક્રમોમાંનું એક છે અને મુંબઈ તથા અમદાવાદને લગભગ 1 કલાક 58 મિનિટમાં જોડશે.

હાઈ-સ્પીડ મુસાફર પરિવહન પૂરું પાડવા ઉપરાંત, આ પ્રોજેક્ટ પ્રથમ વખત દેશમાં એક સ્થાનિક હાઈ-સ્પીડ રેલ ઇકોસિસ્ટમ પણ સ્થાપિત કરશે. તેમાં વાયાડક્ટ નિર્માણ, બેલેસ્ટલેસ ટ્રેક ઇન્સ્ટોલેશન, ટનલિંગ, બ્રિજ લોન્ચિંગ અને સ્ટેશન એરિયા પ્લાનિંગનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં સિગ્નલિંગ અને પાવર સિસ્ટમ સાથે ભારતીય ઇજનેરો અને ટેક્નિશિયન માટે વિશેષ તાલીમ પણ સામેલ છે. આ પ્રોજેક્ટથી વિકસતી જ્ઞાન, કુશળતા અને ક્ષમતાઓ ભવિષ્યમાં દેશભરના હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરના વિકાસમાં મદદરૂપ બનશે.

આ 508 કિલોમીટર લાંબો MAHSR કોરિડોર મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત અને દાદરા અને નગર હવેલીમાંથી પસાર થાય છે. કોરિડોરમાં 12 સ્ટેશનો છે — મુંબઈ (BKC), ઠાણે, વિરાર, બોઈસર, વાપી, બિલિમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આનંદ, અમદાવાદ અને સાબરમતી. દરેક સ્ટેશનને તેના શહેરના સ્વભાવ અને ઓળખને પ્રતિબિંબિત કરે તેવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. આધુનિક આર્કિટેક્ચર, અદ્યતન સુવિધાઓ અને મલ્ટીમોડલ કનેક્ટિવિટી તેમના ડિઝાઇનના મહત્વપૂર્ણ ભાગો છે. સાબરમતી સ્ટેશનને બુલેટ ટ્રેન, મેટ્રો, BRTS અને રેલવે નેટવર્કને જોડતા મલ્ટીમોડલ હબ તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. આસપાસના વિસ્તારનું આયોજન ટ્રાન્ઝિટ-ઓરિયેન્ટેડ ડેવલપમેન્ટ સિદ્ધાંતો મુજબ થઈ રહ્યું છે. કોરિડોર પર પ્રથમ હાઈ-સ્પીડ રેલ સેવા ઓગસ્ટ 2027માં શરૂ થવાની અપેક્ષા છે.

માર્ગનો લગભગ 90% ભાગ એલિવેટેડ છે અને નિર્માણ મુખ્યત્વે Full Span Launching Method (FSLM) દ્વારા થઈ રહ્યું છે. આ તકનીકનો ભારતમાં પ્રથમ વખત ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે અને પરંપરાગત સેગમેન્ટલ નિર્માણ કરતાં દસ ગણો ઝડપી છે. ઓપરેશનલ અવાજ ઘટાડવા માટે વાયાડક્ટની બંને બાજુ નોઇઝ બેરિયર્સ લગાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ તમામ વિશેષતાઓ કોરિડોરના કાર્યક્ષમ નિર્માણ, ઉચ્ચ ઓપરેશનલ પ્રદર્શન અને એકીકૃત શહેરી વિકાસ પર કેન્દ્રિત અભિગમ દર્શાવે છે.

ટેક્નિકલ વિશેષતાઓ અને સિસ્ટમ્સ

MAHSR પ્રોજેક્ટનું વિકાસ જાપાનીઝ શિન્કાન્સેન ટેક્નોલોજી અને ઓપરેશનલ ધોરણોનો ઉપયોગ કરીને થઈ રહ્યું છે. કોરિડોરમાં ટ્રેક્શન, વિદ્યુતીકરણ, ટ્રેક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઓપરેશન માટે અદ્યતન સિસ્ટમોનો સમાવેશ થાય છે. સત્તાવાર પ્રોજેક્ટ ઓવરવ્યુ મુજબ મુખ્ય ટેક્નિકલ ઘટકો નીચે મુજબ છે:

• ઓવરહેડ ઇલેક્ટ્રિફિકેશન (OHE): કોરિડોર પર 20,000 કરતાં વધુ OHE માસ્ટ સ્થાપિત કરવાની યોજના છે. 2×25 kV ઓવરહેડ ટ્રેક્શન સિસ્ટમ શિન્કાન્સેન આધારિત OHE કૅન્ટિલીવર્સનો ઉપયોગ કરે છે.
• ટ્રેક્શન અને પાવર સપ્લાય: પ્રોજેક્ટમાં 12 ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન, 2 ડિપો ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન અને 16 ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સબસ્ટેશનનો સમાવેશ થાય છે.
• ટ્રેક સિસ્ટમ: જાપાનીઝ શિન્કાન્સેન ટેક્નોલોજી આધારિત J-Slab બેલેસ્ટલેસ ટ્રેકનો ભારતમાં પ્રથમ વખત ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે.
• ટ્રેક કન્સ્ટ્રક્શન બેઝ: રેલ, ટ્રેક સ્લેબ, મશીનરી અને સાધનોના સંચાલન માટે સમર્પિત ટ્રેક કન્સ્ટ્રક્શન બેઝ સ્થાપિત થઈ રહ્યા છે.
• રોલિંગ સ્ટોક ડિપો: ગુજરાતના સાબરમતી અને સુરત તેમજ મહારાષ્ટ્રના ઠાણે ખાતે ત્રણ ડિપોનું નિર્માણ ચાલી રહ્યું છે.

કોરિડોરમાં એન્જિનિયરિંગ પ્રગતિ

MAHSR કોરિડોર નદીઓ, શહેરી વિસ્તારો અને પડકારજનક ભૂપ્રદેશમાંથી પસાર થાય છે, જેના કારણે વિશાળ પુલ અને ટનલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જરૂર પડે છે. આ રચનાઓ પ્રોજેક્ટના સૌથી જટિલ એન્જિનિયરિંગ ઘટકોમાંની એક છે.

કોરિડોરમાં બ્રિજ કાર્ય

કોરિડોરમાં 25 નદી પુલોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાંથી 21 ગુજરાતમાં અને 4 મહારાષ્ટ્રમાં છે. ઘણા નદી પુલોનું નિર્માણ પૂર્ણ થયું છે, જેમાં મેશવા, વત્રક, મોહર (શેઢી), વિશ્વામિત્રી, ધાધર, કિમ, મિંધોળા, પૂર્ણા, અંબિકા, વેંગણિયા, કાવેરી, ખરેરા, ઔરંગા, પાર, કોલક, દમણ ગંગા અને દરોઠા નદીઓનો સમાવેશ થાય છે.

• સાબરમતી, નર્મદા, તાપી, જગાણી અને વૈતરાણા નદીઓ પરના મુખ્ય ક્રોસિંગ પર કાર્ય આગળ વધી રહ્યું છે.
• માહી નદી પુલ પર 12 માંથી 11 વેલ પૂર્ણ થયા છે અને પાંચ સ્પાન લોન્ચ કરવામાં આવ્યા છે.
• તાપી નદી પુલ પર ફાઉન્ડેશનનું કામ ચાલી રહ્યું છે અને 12 માંથી 10 વેલ પૂર્ણ થયા છે.
• સાબરમતી નદી પુલ પર સબસ્ટ્રક્ચરનું કામ પૂર્ણ થયું છે અને સુપરસ્ટ્રક્ચરનું કામ ચાલી રહ્યું છે.
• દેસાઈ ખાડી ક્રોસિંગ માટે જિયોટેકનિકલ તપાસ પૂર્ણ થઈ છે અને ડિઝાઇનનું કામ ચાલુ છે.
• ઉલ્હાસ નદી બ્રાંચ ક્રોસિંગ પર તાત્કાલિક ઍક્સેસ બ્રિજ પણ પૂર્ણ થયો છે.
• નદી ક્રોસિંગ ઉપરાંત, કોરિડોરમાં હાઇવે, કેનાલ, નદીઓ અને રેલવે ટ્રેક ઉપર 28 સ્ટીલ બ્રિજનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ રચનાઓ કોરિડોરના એન્જિનિયરિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

ભારતની પ્રથમ સમુદ્રની નીચેની રેલ ટનલ

કોરિડોરમાં મહારાષ્ટ્રમાં આશરે 21 કિમી લાંબી ટનલનો સમાવેશ થાય છે. આ વિભાગમાં ઠાણે ક્રીક નીચે ભારતની પ્રથમ સમુદ્રની નીચેની રેલ ટનલ સામેલ છે. સમુદ્રની નીચેનો વિભાગ આશરે 7 કિમી લાંબો છે. ટનલ નિર્માણમાં New Austrian Tunnelling Method (NATM) અને Tunnel Boring Machine (TBM) ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે. એલાઇનમેન્ટમાં 5 કિમી NATM વિભાગ અને 16 કિમી TBM વિભાગ છે. બંને ટ્રેક 13.1 મીટર વ્યાસની એક જ ટનલ ટ્યુબમાં રહેશે. TBM કટર હેડનો વ્યાસ 13.6 મીટર છે, જે ભારતીય રેલવે પ્રોજેક્ટમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો છે. બાંધકામ સતત આગળ વધી રહ્યું છે અને ઘનસોલી તથા શિલફાટા વચ્ચેની સમુદ્રની નીચેની 4.8 કિમી ટનલ પહેલેથી પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.

ટનલ બોરિંગ મશીન્સ (TBMs)

મેટ્રો નેટવર્ક અને લાંબી રેલ/રોડ ટનલોમાં વ્યાપક ઉપયોગ થતી TBM ઊંચી ચોકસાઈ, ઓછો કંપન અને વધુ સલામતી પ્રદાન કરે છે, ખાસ કરીને વધુ વસતિ ધરાવતા અને જટિલ ભૂગર્ભ વિસ્તારોમાં.

ન્યુ ઑસ્ટ્રિયન ટનલિંગ મેથડ (NATM)

પર્વતીય વિસ્તારોમાં વ્યાપક રીતે અપનાવાતી NATM ઇજનેરોને વાસ્તવિક સમયમાં ખોદકામ સહાયને અનુકૂલિત કરવાની સગવડ આપે છે, જેના કારણે તે બદલાતી અને નાજુક પથ્થરી રચનાઓ માટે આદર્શ છે.

સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય ઓપરેશન સુનિશ્ચિત કરવું

MAHSR કોરિડોરમાં વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં વિશ્વસનીય ટ્રેન ઓપરેશન સુનિશ્ચિત કરવા અદ્યતન સલામતી અને મોનિટરિંગ સિસ્ટમ્સ સામેલ છે. તેમાં ભૂકંપ શોધ, વરસાદ મોનિટરિંગ અને પવન ગતિ મોનિટરિંગ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે, જે રિયલ-ટાઈમ મૂલ્યાંકન અને જરૂર પડે ત્યારે તાત્કાલિક ઓપરેશનલ પ્રતિભાવ સુનિશ્ચિત કરે છે.

વરસાદ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ

બુલેટ ટ્રેન સેવાઓનું સુરક્ષિત સંચાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે સ્વચાલિત વરસાદ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ અપનાવવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ કોરિડોરના મહત્વપૂર્ણ સ્થળોએ સ્થાપિત ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેડ રેન ગેજ દ્વારા રિયલ-ટાઈમ વરસાદ ડેટા પ્રદાન કરે છે. વરસાદ સંબંધિત માહિતી સતત Operation Control Centre (OCC) સુધી મોકલવામાં આવે છે, જ્યાં ઓપરેશનલ નિર્ણય લેવા માટે તેનું મોનિટરિંગ થાય છે. બે મુખ્ય પરિમાણો માપવામાં આવે છે — પ્રતિ કલાક વરસાદ અને અગાઉના 24 કલાકનો કુલ વરસાદ. આ માપો માટીની રચનાઓ, કુદરતી ઢાળો, ટનલ પોર્ટલ અને અન્ય સંવેદનશીલ વિસ્તારોની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ કરે છે. પૂર્વનિર્ધારિત થ્રેશોલ્ડ મૂલ્યો અને મેન્ટેનન્સ ટીમ દ્વારા ફિલ્ડ વેરિફિકેશનના આધારે યોગ્ય ઓપરેશનલ પગલાં લેવાઈ શકે છે. મુંબઈ–અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોર પર છ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટેડ રેન ગેજ સ્ટેશન પ્રસ્તાવિત છે. દરેક સ્ટેશન આશરે 10 કિલોમીટર વિસ્તારનું મોનિટરિંગ કરશે.

પવન ગતિ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ

MAHSR કોરિડોરના કેટલાક ભાગો દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો તથા વધુ પવનવાળા વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. આવા વિસ્તારોમાં સુરક્ષિત ટ્રેન સંચાલન માટે સમર્પિત પવન ગતિ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. 14 સ્થળોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાંથી 9 ગુજરાતમાં અને 5 મહારાષ્ટ્રમાં છે, જ્યાં એનિમોમીટર સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ સાધનો પવનની ગતિ અને દિશાનું રિયલ-ટાઈમ માપન કરે છે અને 0 થી 252 કિમી/કલાક સુધીની ગતિ રેકોર્ડ કરી શકે છે. ડેટાનું સતત Operation Control Centre (OCC) ખાતે મોનિટરિંગ થાય છે. જ્યારે પવન ગતિ નિર્ધારિત મર્યાદા સુધી પહોંચે છે, ત્યારે ઓપરેશનલ પ્રોટોકોલ સક્રિય થાય છે. 72 કિમી/કલાકથી 130 કિમી/કલાક વચ્ચે ટ્રેનની ગતિ નિયંત્રિત કરવામાં આવશે.

પ્રારંભિક ભૂકંપ શોધ સિસ્ટમ

મુસાફરોની સલામતી વધારવા માટે MAHSRમાં 28 સિસ્મોમીટર ધરાવતી પ્રારંભિક ભૂકંપ શોધ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ સિસ્ટમ પ્રાથમિક ભૂકંપ તરંગો શોધી સ્વચાલિત રીતે પાવર શટડાઉન શરૂ કરશે. તેના કારણે અસરગ્રસ્ત વિભાગમાં ટ્રેનો ઇમરજન્સી બ્રેકિંગ દ્વારા સુરક્ષિત રીતે અટકી શકશે. 28 સિસ્મોમીટરમાંથી 22 કોરિડોર એલાઇનમેન્ટ પર સ્થાપિત થશે. બાકીના 6 ભૂકંપ સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં સ્થાપિત થશે, જે વિગતવાર સિસ્મિક સર્વે અને માટીની યોગ્યતા અભ્યાસના આધારે ઓળખવામાં આવ્યા છે. આ સ્થળો ઐતિહાસિક ભૂકંપ ડેટા અને માઇક્રોટ્રેમર પરીક્ષણના આધારે પસંદ કરવામાં આવ્યા છે.

2026માં મુખ્ય પ્રોજેક્ટ માઇલસ્ટોન્સ

2026 દરમિયાન અનેક મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન્સ નોંધાયા છે, જે કોરિડોરના વિવિધ ઘટકોમાં થયેલી પ્રગતિ દર્શાવે છે. નીચે દર્શાવેલ વિકાસ પ્રોજેક્ટના અમલીકરણની ગતિ દર્શાવે છે.

આર્થિક અને સામાજિક પરિવર્તનને ગતિ આપવી

કનેક્ટિવિટી વધારવા ઉપરાંત, બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટથી રોજગાર સર્જન, ઉદ્યોગોને મજબૂતી, પર્યટનને પ્રોત્સાહન અને સ્થાનિક ઉત્પાદન વિકાસ થવાની અપેક્ષા છે.

ઝડપી કનેક્ટિવિટી

MAHSR પ્રોજેક્ટ મુંબઈ અને અમદાવાદ વચ્ચેનો મુસાફરી સમય બે કલાકથી ઓછો કરશે. હાલ આ જ મુસાફરી રોડ દ્વારા 8–9 કલાક અને હવાઈ માર્ગે એરપોર્ટ પ્રક્રિયાઓ સહિત લગભગ 4–5 કલાક લે છે. ઝડપી મુસાફરી વ્યાપારિક કાર્યક્ષમતા સુધારી શકે છે અને મુસાફરોનો કિંમતી સમય બચાવી શકે છે.

પ્રાદેશિક અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવું

હાઈ-સ્પીડ રેલ ઔદ્યોગિક કેન્દ્રો અને બજારોને વધુ નજીક લાવશે. વાપી અને મુંબઈ જેવા મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ વચ્ચે સુધારેલી કનેક્ટિવિટી સપ્લાય ચેઇન મજબૂત કરશે અને સમગ્ર કોરિડોરમાં વ્યાપારિક તકોનો વિસ્તાર કરશે.

પર્યટન અને સ્થાનિક વિકાસ

આ કોરિડોર કુદરતી, સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક આકર્ષણો ધરાવતા વિસ્તારોમાંથી પસાર થાય છે. વધુ સારી પહોંચ પર્યટન, હોસ્પિટાલિટી અને સંબંધિત સેવાઓને પ્રોત્સાહન આપશે. સ્ટેશનો વ્યાપારી પ્રવૃત્તિ અને સ્થાનિક વિકાસને પણ પ્રોત્સાહિત કરશે.

કૌશલ્ય નિર્માણ અને તકોનું સર્જન

આ પ્રોજેક્ટથી આશરે 4,000 સીધી અને 35,000–40,000 પરોક્ષ નોકરીઓ સર્જાવાની અપેક્ષા છે. બાંધકામ દરમિયાન લગભગ 40,000 કામદારો કાર્યરત રહેશે. વડોદરામાં સમર્પિત હાઈ-સ્પીડ રેલ ટ્રેનિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અદ્યતન રેલ ટેક્નોલોજીમાં નિષ્ણાતી વિકસાવવામાં મદદ કરશે.

મેક ઇન ઇન્ડિયાને સમર્થન

આ પ્રોજેક્ટ ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર અને સ્થાનિક ઉત્પાદન દ્વારા Make in India પહેલને સમર્થન આપે છે. પ્રોજેક્ટના વિવિધ ઘટકોમાં ભારતીય કંપનીઓની ભાગીદારી ઔદ્યોગિક ક્ષમતાઓ મજબૂત કરશે અને સ્ટીલ, સિમેન્ટ તથા ઇલેક્ટ્રિકલ સાધનો જેવા સહાયક ક્ષેત્રોને પ્રોત્સાહન આપશે.

કેન્દ્રિય બજેટ 2026–27માં હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર

આધુનિક અને હાઈ-સ્પીડ રેલ નેટવર્કની દ્રષ્ટિને આગળ વધારતા, કેન્દ્રિય બજેટ 2026–27માં વિકાસ જોડાણ માર્ગો તરીકે સાત હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરની જાહેરાત કરવામાં આવી. આ કોરિડોર મુખ્ય શહેરો અને પ્રદેશોને જોડશે, લોકોની કાર્યક્ષમ અવરજવર સુનિશ્ચિત કરશે અને રાજ્યો વચ્ચે આર્થિક પરસ્પરક્રિયાને પ્રોત્સાહિત કરશે. લગભગ 4,000 કિલોમીટર સુધી વિસ્તરેલા આ પ્રસ્તાવિત કોરિડોરમાં આશરે ₹16 લાખ કરોડનું રોકાણ થવાની અપેક્ષા છે. આ વિકાસ ભારતના પરિવહન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં હાઈ-સ્પીડ રેલને મહત્વપૂર્ણ ઘટક તરીકે સ્થાપિત કરે છે.

આયોજિત હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં વ્યૂહાત્મક રીતે સ્થિત છે.

રેલ પરિવહનના ભવિષ્યને આકાર આપવો

મુંબઈ–અમદાવાદ હાઈ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ ભારતના રેલવે વિકાસમાં પરિવર્તનકારી તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. દેશના પ્રથમ હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર તરીકે, તે ઝડપ, કનેક્ટિવિટી અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડિલિવરીમાં નવા ધોરણો સ્થાપિત કરી રહ્યો છે. સિવિલ વર્ક, બ્રિજ નિર્માણ અને ટનલિંગમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણતા તરફ સ્થિર ગતિ દર્શાવે છે. અત્યાર સુધી પ્રાપ્ત બાંધકામનું પ્રમાણ પ્રોજેક્ટના વિવિધ ઘટકોમાં સતત પ્રગતિ દર્શાવે છે. સાથે સાથે અદ્યતન ટેક્નોલોજી અને એન્જિનિયરિંગ પદ્ધતિઓ અપનાવવાથી ભારતની સ્થાનિક હાઈ-સ્પીડ રેલ ક્ષમતાઓ મજબૂત બની રહી છે. MAHSR પ્રોજેક્ટ માત્ર પરિવહન પહેલ નથી પરંતુ ભારતની દીર્ઘકાલીન હાઈ-સ્પીડ રેલ મહત્ત્વાકાંક્ષાઓ માટે પ્રેરક શક્તિ પણ છે.

જારી કરનાર : PIB