प्रकाशन दिनांक: 20-09-2025

समाजातील मोठ्या वर्गाला परवडेल अशा मध्यमवर्गीय भाडेरचनेसह आरामदायी प्रवास

पंतप्रधान श्री नरेंद्र मोदी जी यांच्या दूरदृष्टीपूर्ण नेतृत्वाखाली, भारताने मुंबई-अहमदाबाद हाय-स्पीड रेल (HSR) प्रकल्पात अभियांत्रिकी क्षेत्रातील एक ऐतिहासिक टप्पा गाठला आहे.

४.८ किलोमीटर लांबीच्या बोगदा विभागाच्या बांधकामात आज एक मोठा महत्त्वपूर्ण टप्पा (breakthrough) साध्य करण्यात आला. घनसोली आणि शिल्फाटा या दोन्ही बाजूंनी एकाच वेळी उत्खनन करण्यात आले; या कामादरम्यान पथकांनी पाण्याखालील आव्हानात्मक भूभागातून मार्ग काढला.

जेव्हा बोगद्याचे दोन्ही भाग यशस्वीरित्या एकमेकांना जोडले गेले, तेव्हा तो क्षण अभियांत्रिकी क्षेत्रातील एका अभूतपूर्व कामगिरीचा साक्षीदार ठरला. केंद्रीय रेल्वे मंत्री श्री अश्विनी वैष्णव यांनी प्रकल्प पथकाचे अभिनंदन केले आणि नमूद केले की, हा एक ऐतिहासिक क्षण आहे; कारण भारत एका आव्हानात्मक खाडी विभागातून मुंबई आणि ठाणे यांना जोडणारा आपला पहिला पाण्याखालील बोगदा (under-sea tunnel) साकारत आहे.

---

बुलेट ट्रेन प्रकल्पाचे उद्दिष्ट मध्यमवर्गाला परवडेल अशा भाडेरचनेसह आरामदायी आणि वेगवान प्रवासाचा अनुभव देणे हे आहे; ज्यामुळे समाजातील एका मोठ्या वर्गाला या सेवेचा लाभ घेणे शक्य होईल.

---

बुलेट ट्रेन प्रकल्पामुळे मुंबई आणि अहमदाबाद यांच्यातील प्रवासाचा वेळ कमी होऊन तो केवळ २ तास आणि ७ मिनिटे इतका होईल; ज्यामुळे या प्रमुख व्यापारी केंद्रांच्या अर्थव्यवस्था एकमेकांशी जोडल्या जातील आणि त्यांचे एकत्रीकरण होईल.

टोकियो, नागोया आणि ओसाका यांना जोडणाऱ्या जगातील पहिल्या बुलेट ट्रेनने जपानच्या अर्थव्यवस्थेवर 'गुणक प्रभाव' (multiplier effect) निर्माण केला होता. त्याचप्रमाणे, हा कॉरिडॉर आनंद, अहमदाबाद, वडोदरा, सुरत, वापी आणि मुंबई यांना एकत्र जोडून एकाच आर्थिक पट्ट्यात (economic corridor) रूपांतरित करेल.

या एकत्रीकरणामुळे एकात्मिक बाजारपेठांची निर्मिती होईल, औद्योगिक विकासाला गती मिळेल आणि ज्ञानाच्या हस्तांतरणाची प्रक्रिया सुलभ होईल.

या प्रकल्पाद्वारे होणारे आर्थिक लाभ, वाढीव उत्पादकता आणि व्यवसायाच्या विस्ताराच्या माध्यमातून, सुरुवातीच्या गुंतवणुकीपेक्षा कितीतरी पटीने अधिक असतील अशी अपेक्षा आहे.

केंद्रीय मंत्र्यांनी यावर भर दिला की, हा प्रकल्प परवडणाऱ्या दरात आरामदायी प्रवासाची खात्री देऊन, मध्यमवर्गाच्या आकांक्षा पूर्ण करेल.

---

मुंबई-अहमदाबाद हाय-स्पीड रेल प्रकल्प विविध आघाड्यांवर उल्लेखनीय प्रगती दर्शवत आहे:

• ३२० किमी लांबीच्या व्हायाडक्टचे (पुलाचे) बांधकाम पूर्ण झाले आहे

• सर्व ठिकाणी स्थानकांचे बांधकाम वेगाने सुरू आहे

• नद्यांवरील पुलांचे बांधकाम पद्धतशीरपणे केले जात आहे

• साबरमती बोगद्याचे बांधकाम पूर्णत्वाच्या टप्प्यावर आहे

---

हा प्रकल्प अभियांत्रिकी क्षेत्रातील अशा अत्याधुनिक नावीन्यपूर्ण बाबींचे प्रदर्शन करतो, ज्यांना आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळाली आहे. दोन बुलेट गाड्यांना सामावून घेण्यासाठी 'सिंगल टनेल टेक्नॉलॉजी'चा (एकाच बोगद्याच्या तंत्रज्ञानाचा) वापर आणि व्हायाडक्टच्या बांधकामात ४०-मीटर लांबीच्या गर्डर्सचा वापर ही या प्रकल्पाची महत्त्वपूर्ण यशोगाथा आहे.

जपानी भागीदारांनी या नावीन्यपूर्ण बाबींच्या कार्यक्षमतेचे आणि उत्कृष्ट रचनेचे कौतुक केले आहे. जपानी तज्ञांशी केलेल्या निरंतर सहकार्यामुळे भारताला मोठ्या प्रमाणावर तांत्रिक ज्ञान प्राप्त झाले आहे.

---

केंद्रीय रेल्वे मंत्र्यांनी अलीकडेच, हाय-स्पीड रेल प्रकल्पाचा आढावा घेण्यासाठी, उपमंत्र्यांच्या नेतृत्वाखालील जपानी शिष्टमंडळाची भेट घेतली.

दोन्ही बाजूंनी प्रगतीबाबत समाधान व्यक्त केले.

प्रकल्पाचा पहिला टप्पा २०२७ पर्यंत कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे.

भारतात पुढील पिढीतील E10 शिंकनसेन (जपानची प्रगत बुलेट ट्रेन) सुरू करण्याबाबतही चर्चा झाली आणि जपानने या उपक्रमाला पाठिंबा देण्याचे मान्य केले आहे.

कार्यपद्धतीची रूपरेषा:

• सुरुवातीची वारंवारता: गर्दीच्या वेळेत (peak hours) दर ३० मिनिटांनी

• टप्पा २: कामकाज स्थिर झाल्यावर दर २० मिनिटांनी

• भविष्यातील विस्तार: वाढती मागणी पूर्ण करण्यासाठी दर १० मिनिटांनी

• उद्दिष्टित उद्घाटन: २०२७ पर्यंत सुरत–बिलिमोरा विभाग

लोको पायलट आणि देखभाल कर्मचाऱ्यांसाठी जपानमध्ये एक सर्वसमावेशक प्रशिक्षण कार्यक्रम सुरू आहे. सुरक्षा आणि कार्यक्षमतेचे सर्वोच्च निकष सुनिश्चित करण्यासाठी प्रगत सिम्युलेटरचा वापर केला जात आहे.

---

या प्रकल्पामध्ये प्रगत 'न्यू ऑस्ट्रियन टनेलिंग मेथड' (NATM) चा वापर करण्यात आला आहे; त्यासोबतच जमिनीच्या हालचाली मोजणारे निर्देशक (ground settlement markers), पिझोमीटर, इन्क्लिनोमीटर आणि स्ट्रेन गेजेस यांसारख्या सर्वसमावेशक सुरक्षा उपायांचाही अवलंब करण्यात आला आहे.

बांधकामादरम्यान आसपासच्या इमारती/रचना आणि सागरी पर्यावरणाला कोणताही उपद्रव पोहोचणार नाही, याची खात्री करण्यावर विशेष भर देण्यात आला आहे.

---

हा ऐतिहासिक प्रकल्प भारतात जागतिक दर्जाची पायाभूत सुविधा उभारण्याच्या दृष्टीकोनाशी सुसंगत आहे आणि तो 'विकसित भारता'च्या दिशेने टाकलेले एक महत्त्वपूर्ण पाऊल ठरतो.

मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन कॉरिडॉर हा देशभरातील भविष्यातील अति-वेगवान रेल्वे जाळ्यांसाठी एक आदर्श ठरेल; तसेच तो दळणवळणात आमूलाग्र बदल घडवून आणेल आणि आर्थिक विकासाला चालना देईल.

---