公開日: 20-09-2025

सुमारे ५ किमी (४.८८१ किमी) लांबीचा हा NATM (न्यू ऑस्ट्रियन टनेलिंग मेथड) बोगदा, BKC आणि शिलफाटा दरम्यानच्या २१ किमी लांबीच्या समुद्रतळ बोगद्याचा एक भाग आहे; ज्यामध्ये ठाणे खाडीखालचा ७ किमीचा पट्टा समाविष्ट आहे.

या पट्ट्यातील बोगदा खोदण्याच्या कामाला मे २०२४ मध्ये तीन वेगवेगळ्या दिशांनी (faces) सुरुवात झाली. सुरुवातीच्या २.७ किमी लांबीच्या सलग बोगदा विभागाचा पहिला 'ब्रेकथ्रू' (बोगद्याचे दोन्ही भाग जोडले जाण्याची घटना) ९ जुलै २०२५ रोजी (ADIT आणि सावली शाफ्ट दरम्यान) साध्य करण्यात आला. या ब्रेकथ्रूमुळे, सावली शाफ्ट आणि शिलफाटा येथील बोगदा प्रवेशद्वार (portal) यांच्या दरम्यान ४.८८१ किमी लांबीचा सलग बोगदा पूर्ण झाला आहे.

हा बोगदा शिलफाटा येथे MAHSR प्रकल्पाच्या 'व्हायडक्ट' (उन्नत मार्ग) भागाशी जोडला जाईल. या NATM बोगद्याची अंतर्गत खोदकाम रुंदी सुमारे १२.६ मीटर आहे.

हा ब्रेकथ्रू म्हणजे गुंतागुंतीच्या भूगर्भीय परिस्थितीतही खोदकाम पूर्ण झाल्याचे द्योतक आहे; तसेच ड्रिलिंग आणि ब्लास्टिंग, सर्वेक्षण कामे आणि आधार प्रणाली (support systems) यांसारख्या अभियांत्रिकी तंत्रांचा यशस्वी वापर झाल्याचा तो पुरावा आहे. यामुळे प्रकल्पाला पुढील अंतिम टप्प्यांकडे वाटचाल करणे शक्य झाले आहे; ज्यामध्ये वॉटरप्रूफिंग, लाइनिंग, फिनिशिंग आणि उपकरणांची उभारणी या कामांचा समावेश आहे.

बोगदा खोदण्याच्या प्रक्रियेला गती देण्यासाठी, एक 'अतिरिक्त मध्यवर्ती बोगदा' (ADIT - Additional Driven Intermediate Tunnel) उभारण्यात आला होता; ज्यामुळे घणसोली आणि शिलफाटा या दोन्ही बाजूंनी एकाच वेळी खोदकाम करणे शक्य झाले.

उर्वरित १६ किमी लांबीचे बोगदा खोदकाम 'टनेल बोरिंग मशीन्स' (TBMs) वापरून केले जाईल. हा बोगदा १३.१ मीटर व्यासाचा 'सिंगल-ट्यूब' (एकेरी नळीसारखा) बोगदा असेल, ज्याची रचना 'अप' आणि 'डाऊन' अशा दोन्ही मार्गांसाठी दुहेरी रुळ (twin tracks) सामावून घेण्याच्या दृष्टीने करण्यात आली आहे.

बोगदा खोदण्याची कामे सुरक्षित आणि नियंत्रित पद्धतीने पार पडावीत, तसेच आसपासच्या इमारतींना किंवा संरचनांना कोणताही धक्का पोहोचू नये, यासाठी कामाच्या ठिकाणी सर्वंकष सुरक्षा उपाययोजना राबवण्यात आल्या आहेत. यामध्ये 'ग्राउंड सेटलमेंट मार्कर्स', 'पायझोमीटर्स', 'इन्क्लि नोमीटर्स' आणि 'स्ट्रेन गेजेस' यांसारख्या उपकरणांचा समावेश आहे.

बोगदा बांधकामाच्या ठिकाणी अनधिकृत प्रवेश रोखण्यासाठी आणि या संवेदनशील व गुंतागुंतीच्या बांधकाम वातावरणात कामगारांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी, प्रवेश मर्यादित करण्याच्या योग्य त्या व्यवस्था करण्यात आल्या आहेत.

मुंबई आणि अहमदाबाद दरम्यानच्या, भारताच्या पहिल्या ५०८ किमी लांबीच्या बुलेट ट्रेन कॉरिडॉरची प्रगती सातत्याने सुरू आहे:

• ३२१ किमी लांबीचे व्हायाडक्ट (उड्डाणपूल) आणि ३९८ किमी लांबीच्या खांबांचे (piers) काम पूर्ण

• १७ नदीवरील पूल आणि ०९ पोलादी पूल पूर्ण

• २०६ किमीच्या पट्ट्यात ४ लाखांहून अधिक 'नॉईज बॅरियर्स' (ध्वनीरोधक) बसवण्यात आले

• २०६ ट्रॅक-किमी लांबीच्या 'ट्रॅक बेड'चे (रुळांच्या तळाचे) बांधकाम पूर्ण

• मुख्य मार्गावरील व्हायाडक्टच्या (उड्डाणपूलाच्या) सुमारे ४८ किमी पट्ट्यात २००० हून अधिक OHE खांब (विद्युत तारांचे खांब) उभारण्यात आले

• पालघर जिल्ह्यातील ७ डोंगराळ बोगद्यांचे उत्खनन कार्य सुरू

• गुजरात राज्यातील सर्व स्थानकांच्या 'सुपरस्ट्रक्चर'चे (वरच्या रचनेचे) काम प्रगत टप्प्यावर

• महाराष्ट्रात तीन उन्नत स्थानकांचे आणि मुंबईतील भूमिगत स्थानकाच्या 'बेस स्लॅब'चे (तळाच्या पायाचे) काम सुरू