प्रकाशन दिनांक: 11-09-2025

नॅशनल हाय स्पीड रेल कॉर्पोरेशन लिमिटेडने (NHSRCL) आज मे. लार्सन अँड टुब्रो लिमिटेडसोबत महाराष्ट्रातील दुहेरी मार्गाच्या हाय-स्पीड रेल्वेसाठी ट्रॅक आणि ट्रॅक-संबंधित कामांचे डिझाइन, पुरवठा आणि बांधकाम (चाचणी व कार्यान्वयन समाविष्ट) करण्याबाबत एका करारावर स्वाक्षरी केली.

सुमारे १५७ मार्ग-किमी (route km) च्या एकूण पट्ट्याला व्यापणाऱ्या या कामाच्या व्याप्तीमध्ये, मुंबई बुलेट ट्रेन स्थानक ते महाराष्ट्र-गुजरात सीमेवरील झारोली गाव यांमधील संपूर्ण पट्ट्याचा समावेश आहे. या कामामध्ये चार स्थानकांसाठी आणि ठाणे येथील 'रोलिंग स्टॉक डेपो'साठी ट्रॅक बांधकामाचाही समावेश आहे.

गुजरातमध्ये (पॅकेज T-2 आणि T-3 अंतर्गत) ट्रॅक बांधकामाचे काम २०० किमीपेक्षा जास्त लांबीच्या 'व्हायडक्ट'वर (उन्नत मार्गावर) वेगाने सुरू आहे. ट्रॅक बांधकामाची ही तिन्ही पॅकेजेस भारतीय कंपन्यांना देण्यात आली आहेत; यामुळे हाय-स्पीड रेल्वे ट्रॅक बांधकाम तंत्रज्ञानातील भारताचे नैपुण्य आणि तांत्रिक ज्ञान (know-how) अधिक वृद्धिंगत झाले आहे.

जपानी हाय-स्पीड रेल्वेमध्ये (शिंकनसेन) वापरली जाणारी 'बॅलेस्ट-लेस स्लॅब ट्रॅक प्रणाली' (खडीविरहित ट्रॅक प्रणाली) भारताच्या पहिल्या HSR प्रकल्पासाठी (MAHSR) स्वीकारली जात आहे. या ट्रॅक प्रणालीमध्ये चार मुख्य घटकांचा समावेश असतो: RC ट्रॅक बेड, सिमेंट डांबर मोर्टार (CAM), प्री-कास्ट ट्रॅक स्लॅब आणि फास्टनर्ससह रेल्स.

NHSRCL सोबतच्या सामंजस्य करारांतर्गत (MoU), 'जपान रेल्वे टेक्निकल सर्व्हिस'ने (JARTS) भारतीय अभियंते, कार्य-प्रमुख (work leaders), पर्यवेक्षक आणि तंत्रज्ञांसाठी सर्वसमावेशक प्रशिक्षण आणि प्रमाणीकरण कार्यक्रम आयोजित केले आहेत. या कार्यक्रमांमध्ये १५ विशेष मॉड्यूल्सचा समावेश असून, ते ट्रॅक स्लॅब उत्पादन, RC ट्रॅक बेड बांधकाम, स्लॅब ट्रॅकची उभारणी आणि CAM ची उभारणी यांसारख्या मुख्य क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करतात.

गुजरातमध्ये T-2 आणि T-3 पॅकेजेस अंतर्गत, सुमारे ४३६ अभियंत्यांना या प्रगत तंत्रांचे प्रशिक्षण यापूर्वीच देण्यात आले आहे.

या पॅकेजअंतर्गत, रेल्वे रुळांच्या कामांना सुरुवात होण्यापूर्वी महाराष्ट्रातील अभियंते आणि पर्यवेक्षकांना प्रशिक्षण देण्यासाठी अशाच एका उपक्रमाचे नियोजन करण्यात आले आहे.

८ सप्टेंबर २०२५ रोजीची प्रकल्पाची प्रगती:

• उड्डाणपूल (Viaduct) बांधकाम: ३२० किमी

• खांबांची (Pier) कामे: ३९७ किमी

• खांबांचा पाया: ४०८ किमी

• १७ नदीवरील पूल, ०९ पोलादी पूल आणि ०५ PSC (प्री-स्ट्रेस्ड काँक्रीट) पूल पूर्ण

• २०३ किमीच्या पट्ट्यामध्ये ४ लाख 'नॉईज बॅरियर्स' (ध्वनीरोधक भिंती) बसवण्यात आले

• २०२ 'ट्रॅक किमी' (track km) इतक्या लांबीच्या 'ट्रॅक बेड'चे (रुळांच्या तळाचे) बांधकाम पूर्ण

• मुख्य मार्गावरील उड्डाणपुलाच्या सुमारे ४४ किमी पट्ट्यामध्ये १८०० OHE (ओव्हरहेड इलेक्ट्रिफिकेशन) खांब उभारण्यात आले

• महाराष्ट्रातील BKC आणि शिलफाटा दरम्यानच्या २१ किमी लांबीच्या बोगद्याचे काम प्रगतीपथावर

• पालघर जिल्ह्यातील ०७ डोंगराळ बोगद्यांचे उत्खनन काम प्रगतीपथावर

• गुजरात राज्यातील सर्व स्थानकांच्या 'सुपरस्ट्रक्चर'चे (वरच्या रचनेचे) काम प्रगत टप्प्यावर

• महाराष्ट्रातील तिन्ही उन्नत स्थानकांचे काम सुरू झाले असून, मुंबईतील भूमिगत स्थानकाच्या 'बेस स्लॅब कास्टिंग'चे (पायाचा थर टाकण्याचे) काम प्रगतीपथावर आहे

---