પ્રકાશન તારીખ: 07-09-2025

નેશનલ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (NHSRCL) એ મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરના મહારાષ્ટ્ર વિભાગમાં ફુલ સ્પાન લોન્ચિંગ ગેન્ટ્રી (FSLG) નો ઉપયોગ કરીને 40 મીટર લંબાઈનો પ્રથમ ફુલ સ્પાન પ્રી-સ્ટ્રેસ્ડ કોંક્રિટ (PSC) બોક્સ ગર્ડર સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કર્યો છે. આ લોન્ચ 6 સપ્ટેમ્બર 2025 ના રોજ મહારાષ્ટ્રના દહાણુના સખારે ગામમાં થયો હતો.

બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરનો મહારાષ્ટ્ર વિભાગ 156 કિમી સુધી ફેલાયેલો છે, જેમાં મહારાષ્ટ્ર-ગુજરાત સરહદ પર શિલ્ફાટાથી ઝરોલી ગામ સુધી 135 કિમીનો એલિવેટેડ એલાઇનમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે. આમાંથી, ૧૦૩ કિમી એલિવેટેડ વાયડક્ટ ૨,૫૭૫ ફુલ સ્પાન ગર્ડર્સનો ઉપયોગ કરીને બનાવવાની યોજના છે, જેમાંથી દરેક ૪૦ મીટર લાંબા અને આશરે ૯૭૦ મેટ્રિક ટન વજનના છે.

આ વિભાગમાં અન્ય મુખ્ય માળખામાં ૧૭ કિમી સેગમેન્ટલ ગર્ડર્સ, ૨.૩ કિમી સ્ટીલ પુલ, ૩ સ્ટેશન, ૭ પર્વતીય ટનલ (આશરે ૬ કિમી), અને ખાસ માટીના માળખાનો સમાવેશ થાય છે.

શિલફાટા અને ગુજરાત-મહારાષ્ટ્ર સરહદ વચ્ચેના સંરેખણ પર કુલ ૧૩ કાસ્ટિંગ યાર્ડનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેમાંથી ૫ કાસ્ટિંગ યાર્ડ હાલમાં કાર્યરત છે.

આ અદ્યતન ફુલ સ્પાન ગર્ડર ટેકનોલોજી એપ્રિલ ૨૦૨૧ થી બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ માટે ઉપયોગમાં લેવાઈ રહી છે અને ગુજરાતમાં ૩૧૯ કિમી વાયડક્ટ પૂર્ણ કરવામાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું છે.

ફુલ સ્પાન ગર્ડર્સ પર વધારાની માહિતી

દરેક ૪૦ મીટર લાંબા PSC બોક્સ ગર્ડરનું વજન લગભગ ૯૭૦ મેટ્રિક ટન છે, જે તેને ભારતના બાંધકામ ઉદ્યોગમાં વપરાતા સૌથી ભારે માળખામાંનું એક બનાવે છે. આ ગર્ડર્સને બાંધકામ સાંધા વિના એક જ મોનોલિથિક યુનિટ તરીકે કાસ્ટ કરવામાં આવે છે, જેમાં આશરે ૩૯૦ ક્યુબિક મીટર કોંક્રિટ અને ૪૨ મેટ્રિક ટન સ્ટીલનો ઉપયોગ થાય છે.

બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ માટે ફુલ સ્પાન ગર્ડર્સ પસંદ કરવામાં આવે છે કારણ કે તે સેગમેન્ટલ ગર્ડર્સની તુલનામાં બાંધકામની પ્રગતિને ૧૦ ગણી ઝડપી બનાવે છે.

સ્ટ્રેડલ કેરિયર્સ, બ્રિજ લોન્ચિંગ ગેન્ટ્રીઝ, ગર્ડર ટ્રાન્સપોર્ટર્સ અને લોન્ચિંગ ગેન્ટ્રીઝ જેવી વિશિષ્ટ સ્વદેશી મશીનરીનો ઉપયોગ કરીને ગર્ડર્સ લોન્ચ કરવામાં આવે છે. સતત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ગર્ડર્સ અગાઉથી નાખવામાં આવે છે અને સમર્પિત કાસ્ટિંગ યાર્ડમાં વ્યવસ્થિત રીતે સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.

મહારાષ્ટ્રમાં બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ પ્રગતિ

(05 સપ્ટેમ્બર 2025 ના રોજ)

• ત્રણેય એલિવેટેડ સ્ટેશનો - થાણે, વિરાર અને બોઇસર - પર કામ ઝડપથી ચાલી રહ્યું છે. વિરાર અને બોઇસર સ્ટેશનો માટે પ્રથમ સ્લેબ નાખવામાં આવ્યો છે.
• ઘણા સ્થળોએ પિયર ફાઉન્ડેશન અને પિયરનું કામ ચાલી રહ્યું છે, જેમાં અત્યાર સુધીમાં આશરે 48 કિમીના પિયર પૂર્ણ થયા છે.
• પાલઘર જિલ્લાના દહાણુ વિસ્તારમાંથી ફુલ સ્પાન બોક્સ ગર્ડર લોન્ચિંગનો ઉપયોગ કરીને વાયાડક્ટનું બાંધકામ શરૂ થયું છે.
• પાલઘર જિલ્લામાં 7 પર્વતીય ટનલ માટે ખોદકામ ચાલુ છે, જેમાં 6 કિમીમાંથી આશરે 2.1 કિમીનો કુલ વિકાસ થયો છે.
• વૈતરણા, ઉલ્હાસ અને જગણી નદીના પુલ પર બાંધકામ શરૂ થયું છે.
• બાંદ્રા-કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC) અને શિલ્ફાટા વચ્ચે 21 કિમી લાંબી ભૂગર્ભ/સમુદ્રી ટનલનું નિર્માણ ચાલી રહ્યું છે, જેમાં થાણે ક્રીક નીચે 7 કિમીનો સમુદ્રી પટ્ટો પણ સામેલ છે.
• 21 કિમી ટનલમાંથી, 16 કિમી ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM) અને 5 કિમી ટનલનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવી રહી છે. નવી ઑસ્ટ્રિયન ટનલિંગ પદ્ધતિ (NATM).
• NATM નો ઉપયોગ કરીને શિલ્ફાટા અને ADIT પોર્ટલથી આશરે 4.65 કિમી ટનલ ખોદકામ પૂર્ણ થયું છે.
• વિક્રોલી (56 મીટર ઊંડાઈ) અને સાવલી શાફ્ટ (39 મીટર ઊંડાઈ) ખાતે બેઝ સ્લેબ કાસ્ટિંગ પૂર્ણ થયું છે.
• શાફ્ટ સ્થાનો પર કાદવ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે, અને મહાપે ટનલ લાઇનિંગ કાસ્ટિંગ યાર્ડ ટનલ સેગમેન્ટ્સનું ઉત્પાદન કરી રહ્યું છે.
• બાંદ્રા-કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ ખાતે મુંબઈ બુલેટ ટ્રેન ભૂગર્ભ સ્ટેશન પર, ખોદકામનું 83% કાર્ય પૂર્ણ થઈ ગયું છે, અને બેઝ સ્લેબ કાસ્ટિંગ 100 ફૂટની ઊંડાઈએ શરૂ થઈ ગયું છે.