प्रकाशन दिनांक: 13-09-2024
बुलेट ट्रेन प्रकल्पाच्या गुजरात भागामध्ये, सुरत आणि आनंद जवळ 'ट्रॅक कन्स्ट्रक्शन बेस' (TCB) उभारून, रुळ उभारणीच्या कामाची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे. उड्डाणपथावर (Viaduct) २०० मीटर लांबीचे पॅनल्स तयार करण्यासाठी रुळांचे 'फ्लॅश बट वेल्डिंग' (Flash butt welding) करण्याचे काम सुरू झाले आहे.
या प्रकल्पासाठी ३५,००० मेट्रिक टनांहून अधिक रुळ (Rails) प्राप्त झाले आहेत आणि रुळ उभारणीसाठी आवश्यक असलेल्या यंत्रसामग्रीचे चार संच (Sets) देखील प्राप्त झाले आहेत.
मुंबई-अहमदाबाद बुलेट ट्रेन प्रकल्पामध्ये, जपानी 'शिंकनसेन' (Shinkansen) रुळ प्रणालीवर आधारित 'J-Slab' तंत्रज्ञानाचा वापर केला जाईल. भारतात 'J-Slab' या 'बॅलेस्टलेस' (खडीविरहित) रुळ प्रणालीचा वापर होण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
रुळ बसवण्याची संपूर्ण प्रक्रिया यांत्रिक स्वरूपाची असून, त्यासाठी जपानी मानकांनुसार विशेषरीत्या डिझाइन केलेली आणि उत्पादित केलेली अत्याधुनिक यंत्रसामग्री वापरली जात आहे. या यंत्रसामग्रीच्या ताफ्यात 'रेल फीडर कार', 'ट्रॅक स्लॅब लेइंग कार', 'CAM लेइंग कार' आणि 'फ्लॅश बट वेल्डिंग मशीन' यांचा समावेश आहे; या सर्व यंत्रांचा वापर रुळ उभारणीच्या कामांसाठी केला जाईल.
शिंकनसेन रुळ उभारणीच्या कार्यपद्धतीचे सखोल आकलन व्हावे या उद्देशाने, भारतीय अभियंते, कामाचे पर्यवेक्षक (Work Leaders) आणि तंत्रज्ञ यांच्यासाठी विविध कामांशी संबंधित विस्तृत प्रशिक्षण आणि प्रमाणीकरण अभ्यासक्रम आयोजित केले जात आहेत. या क्षेत्रातील जपानी तज्ञांद्वारे (JARTS च्या माध्यमातून) हे प्रशिक्षण दिले जात आहे.
रुळ-संबंधित कामांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या यंत्रांविषयी अतिरिक्त माहिती:
फ्लॅश बट वेल्डिंग मशीन (FBWM)
उड्डाणपथावरील 'ट्रॅक कन्स्ट्रक्शन बेस' (TCB) येथे २०० मीटर लांबीचे पॅनल्स तयार करण्यासाठी, २५ मीटर लांबीच्या आणि ६० किलो वजनाच्या 'JIS' रुळांचे 'फ्लॅश बट वेल्डिंग मशीन' (FBWM) वापरून वेल्डिंग केले जाते. आतापर्यंत एकूण ३ FBWM यंत्रे खरेदी करण्यात आली आहेत. रुळांच्या वेल्डिंगचे अंतिम काम (Finishing) आणि वेल्डिंगची चाचणी (Testing) यांबाबतचे प्रशिक्षण 'JARTS' द्वारे पूर्ण करण्यात आले आहे.
ट्रॅक स्लॅब लेइंग कार (TSLC)
पूर्वनिर्मित (Precast) ट्रॅक स्लॅब्स उड्डाणपथावर उचलून घेतले जातात, विशेषरीत्या डिझाइन केलेल्या वॅगन्सवर चढवले जातात आणि रुळ बसवण्याच्या निश्चित जागेपर्यंत नेले जातात. एका वेळी ५ स्लॅब्स हाताळण्याची क्षमता असलेल्या 'TSLC' या यंत्राचा वापर करून, हे ट्रॅक स्लॅब्स 'RC ट्रॅक बेड'वर त्यांच्या नियोजित जागी अचूकपणे बसवले जातात.
आजच्या तारखेपर्यंत, स्लॅब टाकण्याच्या कामासाठी ४ TSLC (ट्रॅक स्लॅब लाँचिंग कार्स) ची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
रेल फीडर कार (RFC)
२०० मीटर लांबीचे पॅनल्स (रेल्वे रुळांचे भाग) वाहून नेले जातात आणि 'रेल फीडर कार' व विशेष वॅगन्सचा वापर करून ते RC ट्रॅक बेडवर पसरवले जातात. RFC ही गाडी रुळांची जोडी RC बेडवर पुढे सरकवते; अशा प्रकारे सुरुवातीला RC ट्रॅक बेडवर तात्पुरता ट्रॅक (मार्ग) अंथरला जातो. आतापर्यंत एकूण ४ RFC गाड्यांची खरेदी करण्यात आली आहे.
सिमेंट अस्फाल्ट मोर्टार इंजेक्शन कार (CAM कार)
RC बेडवर ट्रॅक स्लॅब्स योग्य ठिकाणी बसवल्यानंतर, CAM कार समांतर ट्रॅकवरून धावते. ही CAM कार, CAM मिश्रणाचे घटक (निश्चित केलेल्या प्रमाणानुसार) एकत्र मिसळते; त्यानंतर ट्रॅकची आवश्यक ती 'लाईन आणि लेव्हल' (सरळरेषा व पातळी) साध्य करण्यासाठी, हे CAM मिश्रण स्लॅबच्या खाली (खास तयार केलेल्या CAM पिशव्यांमध्ये) इंजेक्ट (भरले) केले जाते. आतापर्यंत ३ CAM कार्सची खरेदी करण्यात आली आहे.