ભારતનો પ્રથમ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ - મુંબઈ - અમદાવાદ હાઇ સ્પીડ રેલ કોરિડોર, જે ૫૦૮ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલો છે, તે પશ્ચિમ ભારતના મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત રાજ્યો વચ્ચે ઝડપી કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરશે.

મહારાષ્ટ્રના બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (BKC) વિસ્તારથી શરૂ થયા પછી, ૩૨૦ કિમી/કલાકની ઝડપે દોડતી હાઇ-સ્પીડ ટ્રેન આ પ્રદેશમાં ઇન્ટરસિટી મુસાફરીમાં ક્રાંતિ લાવશે અને મુંબઈ, વાપી, સુરત, આણંદ, વડોદરા અને અમદાવાદના અર્થતંત્રોને એકીકૃત કરશે. તે બોઇસર, ભરૂચ અને અંકલેશ્વર જેવા ઔદ્યોગિક નગરો અને આગામી વઢવાણ બંદર (બોઇસર સ્ટેશન દ્વારા) ને હાઇ સ્પીડ રેલ કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરશે. તે થાણે, વિરાર, બોઇસર, વાપી, બિલીમોરા, સુરત, ભરૂચ, વડોદરા, આણંદ, અમદાવાદ વચ્ચેના ૧૦ શહેરોમાં સ્ટોપ ધરાવશે અને સાબરમતી ખાતે સમાપ્ત થશે.

સમગ્ર મુસાફરી મર્યાદિત સ્ટોપ (સુરત, વડોદરા અને અમદાવાદ ખાતે) સાથે લગભગ ૨ કલાક ૭ મિનિટમાં પૂર્ણ થશે, જે પરંપરાગત ટ્રેનો અથવા રોડ મુસાફરી દ્વારા લેવામાં આવતા સમય કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછો છે.

આ પ્રોજેક્ટને અમલમાં મૂકતી નેશનલ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (NHSRCL) 12 ફેબ્રુઆરી 2016 ના રોજ કંપની એક્ટ, 2013 હેઠળ ભારતમાં હાઇ સ્પીડ રેલ કોરિડોરને નાણાં, બાંધકામ, જાળવણી અને સંચાલન કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. કંપનીને સંયુક્ત ક્ષેત્રમાં 'સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હીકલ' તરીકે મોડેલ કરવામાં આવી છે જેમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રેલ્વે મંત્રાલય અને બે રાજ્ય સરકારો એટલે કે ગુજરાત સરકાર અને મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા ઇક્વિટી ભાગીદારીનો સમાવેશ થાય છે.

આ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ INR 1,08,000 કરોડ (USD 17 બિલિયન) છે, જેમાં કરવેરાનો સમાવેશ થાય છે અને જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (JICA) તરફથી સત્તાવાર વિકાસ સહાય (ODA) લોન સહાયથી અમલમાં મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

આ પ્રોજેક્ટના કુલ ખર્ચના લગભગ 81% JICA દ્વારા જાપાન સરકાર દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવશે. બાકીનો પ્રોજેક્ટ ખર્ચ ભારત સરકાર દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવશે. સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હીકલના ઇક્વિટી માળખા મુજબ, 50% ભારત સરકાર (GoI), રેલ્વે મંત્રાલય દ્વારા અને 25% મહારાષ્ટ્ર સરકાર અને ગુજરાત સરકાર દ્વારા રાખવામાં આવશે.

મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ માટે મંજૂર થયેલ મોટાભાગનું ભંડોળ જાપાન ઇન્ટરનેશનલ કોઓપરેશન એજન્સી (JICA) તરફથી ODA લોન દ્વારા આપવામાં આવ્યું છે. લોનનો સમયગાળો ૫૦ વર્ષનો છે જેમાં ૧૫ વર્ષનો મોરેટોરિયમ છે.

આ પ્રોજેક્ટ માટે ૧૦૦% જમીન સંપાદિત કરવામાં આવી છે. કોરિડોર માટે નિર્ધારિત ૧૩૯૦ હેક્ટર જમીનમાંથી ૪૩૦ હેક્ટર મહારાષ્ટ્રમાં અને ૯૬૦ હેક્ટર ગુજરાત અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દાદરા અને નગર હવેલીમાં છે.

લગભગ ૯૦% એલાઈનમેન્ટ એલિવેટેડ છે અને મુખ્યત્વે ફુલ સ્પાન લોન્ચિંગ મેથડ (FSLM) નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ અનોખી બાંધકામ પદ્ધતિનો ઉપયોગ દેશમાં પહેલીવાર થઈ રહ્યો છે. ભારત આ ટેકનિકનો ઉપયોગ અને નિપુણતા મેળવનારા વિશ્વના થોડા દેશોમાંનો એક છે.

FSLM વાયડક્ટ બાંધકામ માટે વપરાતી પરંપરાગત સેગમેન્ટલ બાંધકામ ટેકનિક કરતાં ૧૦ ગણી ઝડપી છે.

રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય ધોરીમાર્ગો, સિંચાઈ નહેરો, નદી અને રેલ્વે ટ્રેક વગેરે પર ફેલાયેલા કોરિડોરની લંબાઈ સાથે 60 મીટરથી 130 + 100 મીટર (સતત) વચ્ચેના 28 સ્ટીલ પુલનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

વધુમાં, સંરેખણના ભાગ રૂપે નદીઓ પર 25 પુલ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, જેમાંથી 21 પુલ ગુજરાત રાજ્યમાં અને 4 પુલ મહારાષ્ટ્ર રાજ્યમાં સ્થિત છે.

MAHSR કોરિડોરમાં 8 પર્વતીય ટનલનો સમાવેશ થશે, જે ન્યૂ ઓસ્ટ્રિયન ટનલીંગ પદ્ધતિ (NATM) નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવશે. આમાંથી સાત ટનલ મહારાષ્ટ્રના પાલઘર જિલ્લામાં સ્થિત છે, જ્યારે એક ગુજરાતના વલસાડ જિલ્લામાં સ્થિત છે.

કામગીરી દરમિયાન ઉત્પન્ન થનારા અવાજને ઘટાડવા માટે વાયડક્ટની બંને બાજુએ અવાજ અવરોધો સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.

આ ગોઠવણીમાં 21 કિલોમીટર લાંબી ટનલનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં થાણે ક્રીક હેઠળ ભારતની પ્રથમ 7 કિલોમીટર લાંબી દરિયાઈ ટનલનો સમાવેશ થાય છે. આ ટનલ બે ટનલીંગ પદ્ધતિઓ - ન્યૂ ઑસ્ટ્રિયન ટનલીંગ પદ્ધતિ (NATM) ના સંયોજનનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવશે જેમાં 5 કિલોમીટર ટનલ કોતરવામાં આવશે અને બાકીની 16 કિલોમીટર ટનલ બોરિંગ મશીનો (TBM) દ્વારા બનાવવામાં આવશે.

13.1 મીટર વ્યાસની એક જ ટ્યુબ ટનલમાં બંને ટ્રેકને વહન કરશે. 13.6 મીટર વ્યાસનું કટર હેડ, જે ભારતમાં કોઈપણ રેલ્વે પ્રોજેક્ટ માટે સૌથી મોટું છે, તેનો ઉપયોગ ટનલ બોરીંગ મશીનો માટે કરવામાં આવી રહ્યું છે.

MAHSR લાઇન પરના 12 સ્ટેશનોમાંથી દરેકની ડિઝાઇન તે શહેરની ભાવનાને પ્રતિબિંબિત કરશે જેમાં તે સ્થિત છે. આ સ્થાનિક લોકો સાથે તાત્કાલિક જોડાણ લાવશે, અને હાઇ-સ્પીડ રેલ સિસ્ટમની માલિકીની ભાવનાને પ્રોત્સાહન આપશે. સ્ટેશનો સમકાલીન સ્થાપત્ય રવેશ અને અત્યાધુનિક આધુનિક પૂર્ણાહુતિ સાથે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહ્યા છે.

સરળ મુસાફરી અનુભવ માટે, એલાઇનમેન્ટ પરના સ્ટેશનોને મેટ્રો, બસો, ટેક્સીઓ અને ઓટો જેવા અન્ય મોડ્સ સાથે સંકલન દ્વારા પરિવહન કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવામાં આવશે જેથી સ્ટેશનથી વધુ સારી, ઝડપી અને મુશ્કેલી-મુક્ત કનેક્ટિવિટી મળી શકે. આવા ઇન્ટરફેસ મુસાફરીનો સમય ઘટાડશે, સુલભતા વધારશે અને જાહેર પરિવહનના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપશે, જેનાથી આપણા શહેરોમાં ભીડ અને ઉત્સર્જન ઘટશે.

મુસાફરોની સુલભતા અને સુવિધા વધારવા અને સ્ટેશનની આસપાસ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, આસપાસના વિસ્તારોને TOD (ટ્રાન્ઝિટ ઓરિએન્ટેડ ડેવલપમેન્ટ) ની નીતિઓ અનુસાર વિકસાવવાની યોજના છે. ગુજરાતમાં સાબરમતી અને સુરત અને મહારાષ્ટ્રમાં વિરાર અને થાણે ખાતે સ્ટેશનોની આસપાસના વિસ્તારોને પણ સ્ટેશન વિસ્તાર વિકાસ યોજનાઓની તૈયારી માટે સંબંધિત રાજ્ય સત્તાવાળાઓ દ્વારા શોર્ટલિસ્ટ કરવામાં આવ્યા છે.

વિવિધ પરિવહન માધ્યમોના સરળ સંકલન માટે, ગુજરાતના સાબરમતી બુલેટ ટ્રેન સ્ટેશનને મેટ્રો, BRTS, રેલ્વે વગેરે જેવા પરિવહનના વિવિધ માધ્યમો સાથે જોડતું મલ્ટી-મોડલ ટ્રાન્ઝિટ ટર્મિનલ બનાવવામાં આવ્યું છે.

ગુજરાતમાં સુરત-બિલીમોરા બુલેટ ટ્રેન સ્ટેશનો વચ્ચે વાયડક્ટ પર સ્ટીલ માસ્ટ લગાવવાની સાથે કોરિડોર પર વીજળીકરણનું કામ શરૂ થઈ ગયું છે.

કોરિડોર પર 9.5 થી 14.5 મીટર ઊંચાઈવાળા 20,000 થી વધુ માસ્ટ લગાવવાના છે. આ માસ્ટ ઓવરહેડ ઇક્વિપમેન્ટ (OHE) સિસ્ટમને સપોર્ટ કરશે, જેમાં ઓવરહેડ વાયર, અર્થિંગ સિસ્ટમ, ફિટિંગ અને સંકળાયેલ એસેસરીઝનો સમાવેશ થાય છે, જે બુલેટ ટ્રેન ચલાવવા માટે યોગ્ય MAHSR કોરિડોર માટે સંપૂર્ણ 2x25 kV ઓવરહેડ ટ્રેક્શન સિસ્ટમ બનાવે છે. જાપાનીઝ શિંકનસેન સિસ્ટમ પર આધારિત OHE કેન્ટીલવર્સ વાયડક્ટ પર ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવી રહ્યા છે. MAHSR એલાઇનમેન્ટ સાથે પાવર સપ્લાય ટ્રાન્સમિશન લાઇન માટે ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન (TSS) અને ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સબસ્ટેશન (DSS) નું નેટવર્ક નિર્માણાધીન છે.

મેક ઇન ઇન્ડિયા નીતિને પ્રોત્સાહન આપતા, જાપાની સ્ટાન્ડર્ડ ડિઝાઇન અને સ્પષ્ટીકરણોને અનુરૂપ આ OHE માસ્ટ ભારતમાં બનાવવામાં આવે છે અને હાઇ-સ્પીડ ટ્રેનો માટે ઓવરહેડ ટ્રેક્શન સિસ્ટમને સપોર્ટ કરશે.

આ પ્રોજેક્ટ માટે જાપાની શિંકનસેન ટ્રેક ટેકનોલોજી પર આધારિત બેલેસ્ટલેસ ટ્રેકની J-સ્લેબ ટ્રેક સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ભારતમાં આ પહેલી વાર છે કે J-સ્લેબ બેલેસ્ટલેસ ટ્રેક સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

ટ્રેક ઇન્સ્ટોલેશનની સમગ્ર પ્રક્રિયાને જાપાની સ્પષ્ટીકરણો અનુસાર ખાસ ડિઝાઇન અને ઉત્પાદિત અત્યાધુનિક મશીનરીથી મિકેનાઇઝ કરવામાં આવી છે. રેલ ફીડર કાર, ટ્રેક સ્લેબ લેઇંગ કાર, CAM લેઇંગ કાર અને ફ્લેશ બટ વેલ્ડીંગ મશીન જેવા મશીનોનો કાફલો ટ્રેક બાંધકામ કાર્ય માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવશે. રેલ, ટ્રેક સ્લેબ, મશીનો અને જમીન અને વાયડક્ટ પરના સાધનોનું સંચાલન સહિત ટ્રેક બાંધકામને સરળ બનાવવા માટે ડેડિકેટેડ ટ્રેક કન્સ્ટ્રક્શન બેઝ (TCB) સેટ કરવામાં આવ્યા છે. શિંકનસેન ટ્રેક બાંધકામ કાર્યની પદ્ધતિને સમજવા માટે, જાપાની નિષ્ણાતો દ્વારા ભારતીય ઇજનેરો, કાર્યકારી નેતાઓ અને ટેકનિશિયનો માટે સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં વિવિધ વિષયો પર વ્યાપક તાલીમ અને પ્રમાણપત્ર અભ્યાસક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે.

આ કોરિડોર માટેની ટ્રેનો અત્યાધુનિક ટ્રેનસેટ્સ છે જેમાં આરામ અને વિશ્વસનીયતાનો વિચાર કરવામાં આવે છે. આ ટ્રેનો ભારતીય પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહી છે. ગુજરાતના સાબરમતી અને સુરત અને મહારાષ્ટ્રના થાણે ખાતે ત્રણ રોલિંગ સ્ટોક ડેપોનું નિર્માણ ચાલી રહ્યું છે.

ઊર્જા જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે, કોરિડોરમાં 12 ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન, 2 ડેપો ટ્રેક્શન સબસ્ટેશન અને 16 વિતરણ સબસ્ટેશન બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.

બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ બાંધકામ અને કામગીરી દરમિયાન રોજગારીનું સર્જન કરીને આર્થિક વિકાસને ઉત્તેજીત કરી રહ્યો છે, જ્યારે રોકાણ આકર્ષિત કરી રહ્યો છે અને સ્ટેશનોની આસપાસના વિસ્તારોને પુનર્જીવિત કરી રહ્યો છે. ગતિશીલતા અને કનેક્ટિવિટીમાં સુધારો કરીને, બુલેટ ટ્રેન શહેરો વચ્ચે મુસાફરીનો સમય ઘટાડશે, કામદારોની ઉત્પાદકતામાં વધારો કરશે અને વ્યવસાયિક સહયોગને પ્રોત્સાહન આપશે.

તે વાપી, બોઇસર, ભરૂચ, આણંદ અને નડિયાદ જેવા એરપોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિનાના નાના શહેરો વચ્ચે અમદાવાદ, મુંબઈ, સુરત અને વડોદરા જેવા મુખ્ય શહેરી કેન્દ્રો સાથે જોડાણને પણ સરળ બનાવે છે જે વધુ સંતુલિત પ્રાદેશિક વિકાસમાં ફાળો આપે છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કનેક્ટિવિટીને રૂપાંતરિત કરવા માટે વિકાસ ભારત, સક્ષમ ભારત અને સશક્ત ભારત બનાવવા માટેની પ્રધાનમંત્રી ગતિશક્તિ પહેલ સાથે સુસંગત છે.